HPV aşısı, dünya genelinde en yaygın cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan biri olan Human Papillomavirus'a (HPV) karşı koruma sağlayan bir aşıdır. Rahim ağzı kanseri başta olmak üzere anogenital kanserler ve genital siğil oluşumu ile doğrudan ilişkili olan virüse karşı koruyucu bağışıklık geliştirmek için HPV aşısı, hem kadınlara hem de erkeklere belirli yaş aralıklarında uygulanmaktadır.
HPV Aşısı Nedir?
HPV aşısı; Human Papilloma Virüsü'ne (HPV) bağlı enfeksiyonlardan ve bu enfeksiyonların yol açabileceği rahim ağzı kanseri, genital siğil ile diğer anogenital kanserlerden korumak amacıyla geliştirilen bir aşıdır.
Aşı, vücuda gerçek virüs değil; virüs benzeri partiküller vererek koruma sağlar. Bu partiküller, HPV'nin dış protein kabuğunu taklit eder; ancak genetik materyal içermediği için enfeksiyon oluşturma kapasiteleri yoktur. Bağışıklık sistemi bu partikülleri tanıyarak koruyucu antikorlar üretir. Böylece kişi gerçek virüsle karşılaştığında vücut, virüsü hızla tanıyıp etkisiz kılabilecek bağışıklık yanıtını önceden oluşturmuş olur.
HPV aşıları, kapsadığı HPV tipi sayısına göre farklılık göstermektedir. Günümüzde en geniş koruma alanı sunan dokuz değerlikli HPV aşısı (9vHPV); HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 ve 58 tiplerine karşı etkilidir. Bu dokuz tip, rahim ağzı kanserlerinin yaklaşık %90'ından ve genital siğillerin büyük bölümünden sorumlu tutulmaktadır.
HPV Aşısı Kimlere Yapılır?
HPV aşısı; yaş, cinsiyet ve bireysel sağlık değerlendirmelerine göre çocuklara, ergenlere ve yetişkinlere uygulanabilir bir aşıdır.
HPV aşısı, 9–14 yaş arası çocuklarda rutin aşılama kapsamında değerlendirilebilir. 15–45 yaş arası bireylerde ise aşının uygunluğu kişinin sağlık durumu ve tıbbi öyküsü doğrultusunda bireysel olarak değerlendirilebilir.
HPV Aşısı Kimlere Yapılmaz?
Her aşıda olduğu gibi HPV aşısının da uygulanmaması gereken durumlar mevcuttur. Bazı özel durumlarda HPV aşı uygulaması ertelenebilir veya hekim değerlendirmesi gerekebilir.
Bunlar arasında:
-
Aşı bileşenlerine karşı bilinen alerjisi olan kişiler.
-
Gebelik dönemindeki kadınlar.
-
Aşılama günü ateşli ya da akut hastalık tablosunda olan bireyler.
-
Daha önceki HPV aşısı dozuna karşı ciddi alerjik reaksiyon (anafilaksi) geçirmiş kişiler.
Bu durumlar her birey için farklılık gösterebilir.
HPV Aşısı Ne Zaman Yapılmalı?
HPV aşısı farklı yaş gruplarında değerlendirilebilmekle birlikte uygulama zamanı, bağışıklık sisteminin oluşturacağı yanıt açısından önem taşıyabilir. Bu nedenle aşılama için ideal yaş aralığı 9–14 olarak belirlenmiştir. Ancak bu durum, yetişkinlerin aşıdan yararlanamayacağı anlamına gelmez. 15–45 yaş aralığındaki bireyler de hekimle görüştükten sonra aşıyı yaptırabilir; özellikle henüz maruz kalınmamış HPV tiplerine karşı ek koruma sağlanabilir.
HPV Aşısı Kaç Doz Uygulanır?
HPV aşısı doz sayısı, aşının uygulanmaya başlandığı yaşa göre değişebilir. Bazı yaş gruplarında iki doz yeterli görülürken, bazı bireylerde üç dozluk uygulama planı değerlendirilir. Özellikle aşının hangi yaşta başlandığı, bağışıklık sisteminin vereceği yanıt açısından önem taşıyabilir.
9–14 Yaş Aralığında HPV Aşısı (2 Doz)
Bu yaş grubunda bağışıklık sisteminin oluşturduğu yanıtın daha güçlü olabilmesi nedeniyle iki dozluk uygulama planı oluşturulabilir.
Uygulama şeması genellikle:
-
1. doz,
-
İlk dozdan yaklaşık 6 ay sonra ise 2. doz
şeklinde planlanabilir.
Bu yaş aralığında iki dozun yeterli olabilmesi, bağışıklık sisteminin aşılara verdiği yanıtın daha etkin olabilmesi ile ilişkilendirilmektedir.
15 Yaş ve Üzeri HPV Aşısı (3 Doz)
15 yaş ve üzerindeki bireylerde üç dozluk uygulama şeması değerlendirilebilir.
Genel uygulama planı:
-
1. doz,
-
2. ayda ikinci doz,
-
6. ayda üçüncü doz
şeklindedir.
Ayrıca bağışıklık sistemini etkileyebilen bazı özel durumlarda veya immün yetmezlik bulunan bireylerde de üç dozluk uygulama planı değerlendirilebilir.
HPV aşısı uygulama takvimi kişisel sağlık özelliklerine göre değişebileceği için değerlendirme bireysel olarak yapılmalıdır.
HPV Aşısı Ne Zaman Korumaya Başlar?
HPV aşısı sonrasında bağışıklık sisteminin yanıt oluşturması belirli bir süreç gerektirebilir. İlk doz sonrasında bağışıklık yanıtı başlayabilmekle birlikte, planlanan uygulama şemasının tamamlanması sürecin önemli bir parçası olarak değerlendirilebilir. Bu sürecin süresi kişisel özelliklere göre değişiklik gösterebilir.
HPV Aşısının Olası Yan Etkileri Nelerdir?
HPV aşısı sonrasında bazı kişilerde hafif ve genellikle kısa süreli yan etkiler görülebilir. Bu etkiler çoğu zaman bağışıklık sisteminin aşıya verdiği doğal yanıtla ilişkili olabilir.
Her aşı uygulamasında olduğu gibi aşı uygulaması sonrasında da kişiden kişiye değişebilen bazı geçici belirtiler ortaya çıkmaktadır. Belirtiler her bireyde görülmeyebilir ve şiddeti farklılık gösterebilir.
Olası yan etkiler arasında:
-
Uygulama yapılan bölgede ağrı ve hassasiyet,
-
Hafif kızarıklık,
-
Uygulama bölgesinde şişlik,
-
Yorgunluk ve halsizlik hissi,
-
Hafif ateş,
-
Kas veya eklem ağrıları
yer alabilir.
Bu belirtiler çoğunlukla kısa süre içerisinde azalabilir. Beklenmeyen veya uzun süren şikayetler alanında uzman bir hekim tarafından değerlendirilmelidir.
HPV Aşısı Sonrası Nelere Dikkat Edilmeli?
HPV aşısı sonrasında kişiler günlük yaşamlarına devam edebilir. Ancak uygulama bölgesinde oluşabilecek geçici belirtilerin takip edilmesi ve doz planının düzenli şekilde sürdürülmesi önemlidir.
HPV aşısı uygulaması sonrasında bazı kişilerde hafif ve kısa süreli reaksiyonlar yaşanabilir. Bu durumlar her bireyde farklılık göstermektedir. Aşı sonrasında genel sağlık durumunun gözlemlenmesi ve planlanan uygulama sürecinin takip edilmesi faydalı olabilir.
Dikkat edilebilecek noktalar arasında:
-
Uygulama bölgesinde oluşabilecek ağrı, kızarıklık veya hassasiyeti takip etmek.
-
Gün içerisinde yeterli sıvı tüketimine özen göstermek.
-
Baş dönmesi ve halsizlik hissi oluşursa kısa süre dinlenmek.
-
Beklenmeyen veya uzun süren belirtileri değerlendirmek.
-
Planlanan doz takvimini aksatmamak.
-
Sağlık durumunda değişiklik olması halinde ilgili sağlık değerlendirmelerini takip etmek.
HPV aşısı sonrasında görülebilecek etkiler kişiden kişiye farklılık gösterebilir.
Sık Sorulan Sorular
HPV aşısı yaptıran kişi rahim ağzı kanseri taramasını bırakabilir mi?
Hayır. HPV aşısı tüm HPV tiplerine karşı koruma sağlamaz. Bu nedenle aşılı bireyler de düzenli rahim ağzı kanseri taraması (smear/HPV testi) yaptırmaya devam etmelidir.
HPV aşısı erkeklere de yapılır mı?
Evet. HPV aşısı, kadınlarda olduğu gibi erkeklerde de belirli HPV tiplerine karşı bağışıklık yanıtı oluşturma amacıyla değerlendirilmektedir. Erkekler hem bireysel koruma hem de toplumsal bağışıklık için aşılanabilir.
HPV bulaşan kişilere aşı yapılabilir mi?
HPV ile karşılaşmış olmak her zaman tüm HPV tiplerine maruz kalındığı anlamına gelmeyebilir. Bu nedenle HPV ile temas öyküsü bulunan kişilerde aşı uygunluğu bireysel olarak değerlendirilebilir. Aşılar belirli HPV tiplerine karşı bağışıklık yanıtı oluşturmayı amaçladığı için uygulama kararı yaş, sağlık durumu ve tıbbi değerlendirme gibi faktörlere göre değişebilir.
HPV aşısı ne kadar süre koruma sağlar?
Uzun dönemli takip çalışmaları, HPV aşısının etkinliğinin aşılamadan sonra en az 10-12 yıl boyunca devam ettiğini göstermektedir. Hatırlatma dozu gerekliliği konusunda araştırmalar sürmektedir.
HPV aşısı gebelik döneminde uygulanabilir mi?
HPV aşısı uygulama planı gebelik gibi özel durumlarda bireysel değerlendirmeye göre değişebilir.
