Baş ve boyun bölgesi; lenf bezleri, tükürük bezleri, tiroid bezi ve yumuşak dokular açısından geniş bir anatomik yapıya sahiptir. Bu nedenle baş ve boyun kitleleri çocuklarda farklı kaynaklardan gelişebilir. Çocuklarda boyun kitleleri çoğu zaman iyi huylu nedenlere bağlı olarak ortaya çıkar ve önemli bir kısmı enfeksiyonlara bağlı lenf bezi büyümeleridir. Ancak bazı durumlarda altta yatan nedenin doğru şekilde değerlendirilmesi gerekebilir. Boyunda ele gelen her kitle aynı anlama gelmez; kitlenin süresi, büyüme hızı, eşlik eden belirtiler ve çocuğun genel durumu tanı sürecinde belirleyici olur.
Çocuklarda Boyun Kitleleri Nedir?
Çocuklarda boyun kitleleri; boynun ön, yan veya arka bölgelerinde fark edilen, ele gelen şişlik veya dolgunluklar olarak tanımlanır. Bu kitleler çoğunlukla lenf bezlerinin büyümesine bağlı olarak ortaya çıkabilir ve çocukluk çağında sık görülen baş ve boyun kitleleri arasında yer alır. Her boyun şişliği ciddi bir hastalık anlamına gelmez. Enfeksiyon dönemlerinde gelişen lenf bezi büyümeleri genellikle geçici ve iyi huyludur.
Boyun kitleleri farklı kaynaklardan gelişebilir. En sık neden enfeksiyonlara bağlı reaktif lenf bezi büyümeleri olsa da doğumsal kistler, tiroid bezi kitleleri veya nadiren tükürük bezi tümörleri de boyunda şişlik şeklinde kendini gösterebilir.
Çocuklarda Boyun Kitleleri Neden Oluşur?
Çocuklarda boyun bölgesinde fark edilen şişliklerin ortaya çıkmasının birçok farklı nedeni olabilir. Çocuklarda boyun kitleleri en sık enfeksiyonlara bağlı lenf bezi büyümeleri nedeniyle gelişse de doğumsal yapılar, tiroid hastalıkları ve nadiren tümöral oluşumlar da boyunda kitle görünümüne yol açabilir. Bu nedenle kitlenin süresi, büyüme hızı, eşlik eden belirtiler ve çocuğun genel sağlık durumu değerlendirmesinde önemli ipuçları sağlar.
Enfeksiyonlara Bağlı Lenf Bezi Büyümeleri
Çocuklarda boyun kitlelerinin en yaygın nedeni enfeksiyonlara bağlı reaktif lenf bezi büyümesidir. Özellikle üst solunum yolu enfeksiyonları sırasında bağışıklık sistemi aktifleşir ve lenf bezleri geçici olarak büyüyebilir.
Sıklıkla ilişkilidir:
-
Üst solunum yolu enfeksiyonları
-
Bademcik ve geniz eti enfeksiyonları
-
Orta kulak iltihabı
-
Diş ve ağız enfeksiyonları
-
Burun tıkanıklığına yol açan enfeksiyonlar
Bu tür kitleler genellikle ağrılı, yumuşak ve hareketlidir; enfeksiyon düzeldikçe küçülme eğilimi gösterir.
Büyük Bademcik ve Geniz Eti Problemleri
Çocukluk çağında sık görülen bademcik ve geniz eti büyümesi, boyundaki lenf bezlerinin uyarılmasına neden olabilir. Tekrarlayan enfeksiyonlar büyük bademcik zararları arasında sayılabilecek şekilde boyun lenf bezlerinde belirginleşmeye yol açabilir.
Geniz eti büyümesine bağlı burun tıkanıklığı, ağızdan nefes alma ve sık enfeksiyon geçirme de boyunda geçici şişliklerin ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir.
Doğumsal (Konjenital) Kitleler
Bazı boyun kitleleri doğuştan gelen gelişimsel anomalilere bağlıdır. Bu kitleler genellikle ağrısızdır ve çoğu zaman aile tarafından tesadüfen fark edilir.
En sık görülen doğumsal kitleler:
-
Tiroglossal kanal kisti
-
Brankial yarık kistleri
-
Dermoid kistler
Bu oluşumlar enfekte olmadıkça uzun süre sabit kalabilir; ancak zamanla büyüyebilir veya iltihaplanabilir.
Tükürük Bezi Tümörleri
Çocukluk çağında nadir görülmekle birlikte tükürük bezi tümörleri boyun ve çene çevresinde kitle şeklinde ortaya çıkabilir. Bu tür kitleler çoğunlukla:
-
yavaş büyüyen,
-
ağrısız,
-
ele gelen belirgin şişlik
şeklinde kendini gösterir. Erken değerlendirme, iyi huylu ve kötü huylu ayrımının yapılması açısından önemlidir.
Tiroid Bezi Kitleleri
Boynun ön orta hattında yerleşen şişliklerde tiroid bezi kitlelerinde ayırıcı tanıda düşünülmelidir. Çocuklarda erişkinlere göre daha nadir görülse de tiroid nodülleri dikkatli şekilde değerlendirilmelidir.
Tiroid kaynaklı kitlelerde:
-
yutkunmakla hareket eden şişlik,
-
boynun ön kısmında dolgunluk,
-
nadiren ses değişikliği
gibi bulgular görülebilir.
Boyun Kitlesi Belirtileri Nelerdir?
Çocuklarda boyun kitlesi çoğu zaman boyunda ele gelen bir şişlik olarak fark edilir. Enfeksiyonlara bağlı geçici lenf bezi büyümelerinden, doğumsal yapılara veya nadiren bez kaynaklı oluşumlara kadar farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Belirtiler kitlenin nedenine göre değişiklik gösterebilir.
Boyun kitlesine eşlik edebilecek yaygın bulgular şunlardır:
-
Boyunda ele gelen şişlik
-
Hassasiyet ve ağrı
-
Ateş
-
Üst solunum yolu enfeksiyonu bulguları
-
Burun tıkanıklığı
-
Yutma güçlüğü
-
Horlama ve ağızdan nefes alma
Çocuklarda Boyun Kitleleri Nasıl Teşhis Edilir?
Çocuklarda boyunda fark edilen şişliklerin değerlendirilmesinde ilk adım hekim muayenesidir. Çocuklarda boyun kitleleri çoğu zaman enfeksiyona bağlı lenf bezi büyümesi olsa da, kitlenin nedeni; süresi, büyüme hızı ve yapısına göre araştırılır.
-
Fizik Muayene
Kitlenin yerini, boyutunu, sertliğini ve hareketliliğini değerlendirmek için fizik muayene gerçekleştirilir. Aynı zamanda bademcik ve üst solunum yolu bulguları incelenerek enfeksiyona bağlı baş ve boyun kitleleri olup olmadığı araştırılır.
-
Radyolojik Görüntüleme
Gerekli durumlarda kullanılan yöntem boyun ultrasonudur. Ultrason, kitlenin lenf bezine mi, kiste mi yoksa bez dokusuna mı ait olduğunu göstermede yardımcı olabilir.
-
İleri İncelemeler
Şüpheli durumlarda kan testleri, ileri görüntüleme veya biyopsi planlanabilir. Tiroid bezi kitleleri ya da nadir görülen tükürük bezi tümörleri düşünülüyorsa ayrıntılı değerlendirme yapılır.
Çocuklarda Boyun Kitleleri Nasıl Tedavi Edilir?
Çocuklarda boyun kitlelerinin tedavisi, kitlenin nedenine göre planlanır. Enfeksiyonlara bağlı lenf bezi büyümeleri mevcut ise birçok vakada yalnızca medikal tedavi ve takip yeterli olabilir. Bu nedenle her boyun şişliği cerrahi gerektirir şeklinde düşünülmemelidir.
Enfeksiyona Bağlı Kitlelerin Tedavisi
Üst solunum yolu enfeksiyonları, bademcik iltihabı ve burun tıkanıklığı ile ilişkili lenf bezi büyümelerinde öncelikle altta yatan enfeksiyon tedavi edilir. Uygun tedavi sonrası kitle genellikle birkaç hafta içinde küçülür ve kaybolabilir.
Takip Gerektiren Durumlar
Bazı reaktif lenf bezleri tedavi sonrası hemen kaybolmayabilir. Bu tür baş ve boyun kitleleri çoğu zaman belirli aralıklarla izlenir ve küçülme olup olmadığı kontrol edilir.
Cerrahi Gerektiren Kitleler
Doğumsal kistler, kalıcı kitleler veya bez kaynaklı oluşumlarda cerrahi tedavi gündeme gelebilir. Özellikle:
-
Tiroid bezi kitleleri,
-
Tükürük bezi tümörleri,
-
enfekte olmuş doğumsal kistler
mevcut ise tedavi planı uzman bir hekim tarafından belirlenir.
Sık Sorulan Sorular
Büyük bademcik boyunda şişlik yapar mı?
Evet, sık bademcik enfeksiyonu geçiren çocuklarda boyun lenf bezleri reaktif olarak büyüyebilir. Bu durum çoğunlukla enfeksiyon tedavi edildiğinde gerileme gösterir.
Tükürük bezi tümörleri çocuklarda görülür mü?
Nadir görülmekle birlikte çocuklarda tükürük bezine ait kitleler gelişebilir. Çene altında veya kulak önünde kalıcı şişlik fark edilirse alanında uzman bir KBB hekimine başvurulması önerilir.
Boyun kitlesi olan çocuk hangi bölüme götürülmelidir?
İlk değerlendirme genellikle Kulak Burun Boğaz (KBB) uzmanı tarafından yapılır. Gerekli görülen durumlarda çocuk hastalıkları ve endokrinoloji gibi ilgili branşlarla birlikte değerlendirme planlanabilir.
Çocuklarda boyunda ele gelen her kitle tehlikeli midir?
Hayır, çocuklarda boyun kitlelerinin büyük çoğunluğu enfeksiyonlara bağlı iyi huylu lenf bezi büyümeleridir. Ancak şişlik uzun süre geçmezse veya büyüme eğilimi gösterirse uzman değerlendirmesi yapılması önerilir.
