Chirurgie van de Orbita, Traanwegen en Oogleden

Oculoplastische chirurgie (oftalmische plastische en reconstructieve chirurgie) is een subspecialisme binnen de oogheelkunde (de wetenschap van de gezondheid en ziekten van het oog). Dit vakgebied houdt zich bezig met de diagnostiek en behandeling van aandoeningen van de oogleden, het traanwegsysteem en de orbita.

Een oculoplastisch chirurg is een arts die, naast de specialisatie oogheelkunde, een aanvullende opleiding heeft gevolgd in de ziekten en behandeling van de weefsels rondom het oog. Naast de algemene opleiding in de oogheelkunde is hij/zij specifiek getraind in de oculoplastische chirurgie. De oftalmische plastische chirurgie voert vormcorrigerende ingrepen uit aan de structuren rondom het oog.

Oogleden

De oogleden zijn structuren die bijdragen aan de bescherming van het oog en de verdeling van de traanfilm over het oogoppervlak. De vorm, grootte en stand van de oogleden zijn zowel functioneel als cosmetisch van belang. Vanuit cosmetisch oogpunt zijn de vorm, grootte en stand van de oogleden belangrijk.

Afwijkingen in vorm, functie en uiterlijk van de oogleden kunnen aangeboren zijn of in de loop der jaren om verschillende redenen ontstaan. De behandeling van vormafwijkingen kan een functioneel of esthetisch (uiterlijk gericht) doel hebben.

Hangende oogleden en wallen onder de ogen

Verslapping en wallen van de oogleden kunnen samenhangen met veroudering en erfelijke factoren. Roken of allergie kan op jongere leeftijd tot verslapping van de oogleden leiden. De wallen rondom de oogleden bevatten slappe huid, spier, vetweefsel en in sommige gevallen ook vocht.

Blefaroplastiek is de operatieve ingreep die wordt uitgevoerd om deze afwijkende structuren te corrigeren. Dit kan met een functioneel of cosmetisch doel worden gedaan.

Rimpels rond de ogen en op het voorhoofd

Rimpels rond de ogen en op het voorhoofd hangen samen met leeftijdsgebonden veranderingen in de huid. Overmatige aanspanning van de onderliggende spieren is eveneens een factor die huidrimpels versterkt. Bij de behandeling van huidrimpels kunnen botulinumtoxine-injecties, vulmiddelen (fillers) en verschillende chirurgische technieken worden toegepast. Botulinumtoxine-injecties voorkomen overmatige spiersamentrekkingen, terwijl vulmiddelen volumeverlies in de huid compenseren. De terugkeer naar het normale dagelijks leven na de behandeling kan variëren afhankelijk van de uitgevoerde ingreep en de individuele situatie van de patiënt.

Onwillekeurig dichtknijpen van de oogleden (blefarospasme)

Dit probleem komt vaker voor bij vrouwen en ontstaat meestal na de leeftijd van 40 jaar. De oorzaak is een overmatige, onwillekeurige samentrekking van de spieren die de oogleden sluiten. Daardoor gaan de oogleden dicht, zelfs als de patiënt dit niet wil. In ernstige gevallen kan deze situatie het dagelijks functioneren ernstig bemoeilijken.

Voor de behandeling worden in eerste instantie geneesmiddelen gebruikt die botulinumtoxine bevatten. Dit middel wordt op bepaalde punten in de oogleden en de omgeving geïnjecteerd en voorkomt overmatige spiersamentrekkingen van de oogleden. De werkingsduur van het middel is meestal 3–4 maanden. Daarna kan herhaling van de behandeling nodig zijn.

Ooglidptose (ptosis)

Ooglidptose (ptosis) is het lager staan van het bovenooglid dan normaal. Deze verlaging kan de pupil bedekken en het zien belemmeren. In gevorderde gevallen kan de patiënt, om het zien te vergemakkelijken, de hoofdpositie veranderen of de ooglidrand met de hand optillen.

Ooglidptose kan aangeboren zijn door onvoldoende ontwikkeling van de spier die het ooglid optilt, of leeftijdsgebonden ontstaan. Bij aangeboren ptose kunnen, afhankelijk van de toestand van de patiënt, chirurgische opties worden overwogen die gericht zijn op de hefspier van het ooglid of ophangtechnieken. Ook na oogoperaties zoals cataract- of netvliesloslating (dekollement) kan ptose van het ooglid ontstaan.

• Linker ooglidptose – preoperatief
• Postoperatief
• Preoperatief: linker ooglid hangend
• Postoperatief

Wenkbrauwptose

Net als andere delen van het gezicht verliezen ook de wenkbrauwen met de jaren hun stevigheid en gaan ze hangen. Het hangen van de wenkbrauwen kan zo ernstig zijn dat het openen van het bovenooglid wordt belemmerd. Voorhoofd- of wenkbrauwlift zijn chirurgische technieken die kunnen worden toegepast om wenkbrauwptose te corrigeren. Deze ingreep kan gelijktijdig met blefaroplastiek of afzonderlijk worden uitgevoerd en kan functioneel of cosmetisch zijn.

Naar buiten gedraaide oogleden (ectropion)

Wanneer het onderooglid naar buiten draait en het contact met het oog verliest, wordt de traanfilm niet voldoende over het oog verdeeld. Dit kan leiden tot een droog oog en infecties. Klachten als tranen, irritatie en branderigheid kunnen optreden. Bij geschikte patiënten kan een chirurgische ingreep worden uitgevoerd om de stand van het ooglid te corrigeren.

Naar binnen gedraaide oogleden (entropion)

Het naar binnen draaien van het ooglid en de wimpers kan leiden tot beschadiging van het oogoppervlak, klachten als irritatie, tranen, pijn en in gevorderde stadia tot zweervorming op het hoornvlies (de doorzichtige laag van het oog) en verlies van gezichtsvermogen. Bij geschikte patiënten kan chirurgische behandeling worden overwogen.
 

Te wijd openstaande oogleden (ooglidretractie)

De oogspleet is wijder dan normaal en dit kan tot droogte van het oog leiden. Ooglidretractie kan zich ontwikkelen in samenhang met schildklieraandoeningen. Het kan ook ontstaan na een ptose-operatie door een overmatige correctie. Bij geschikte patiënten kunnen chirurgische behandelopties worden overwogen.

Littekenweefsel (cicatrix)

Voor het verminderen van de zichtbaarheid van littekens kunnen methoden als chirurgie, laserbehandeling of dermabrasie worden toegepast.

Ooglidverwonding

Oculoplastische chirurgie is een vakgebied dat zich heeft gespecialiseerd in aandoeningen van de oogleden. Oculoplastische chirurgen kunnen verwondingen van de oogleden en de omgeving, en de daarmee samenhangende vormafwijkingen, behandelen met aandacht voor zowel esthetische als functionele aspecten.

Ooglidkanker

Ook in de huid van de oogleden kan kanker ontstaan. Nieuwe of groeiende massa’s op de oogleden moeten zorgvuldig worden onderzocht vanwege de mogelijkheid van een tumor. De oculoplastisch en reconstructief chirurg gebruikt verschillende technieken voor het verwijderen van deze tumoren en het herstellen van het ooglid. Bij ooglidtumoren zijn vroege diagnose en passende behandeling van groot belang.

Traanwegsysteem

Tranen helpen om het oogoppervlak vochtig te houden en te beschermen. De traanvloeistof wordt geproduceerd door traanklieren rondom het oog. De belangrijkste hiervan is de hoofdtraanklier, die zich in het boven-buitengedeelte van het oog, onder het bovenooglid, bevindt. Bij elke knipperbeweging wordt de traanfilm over de oppervlakkige lagen van het oog verdeeld en tegelijkertijd via kleine openingen in het boven- en onderooglid, nabij de neus, in het traanwegsysteem gepompt.

De traanbuis komt uit in de neus. Een verstopping op eender welke plaats in dit afvoersysteem zorgt ervoor dat de tranen in plaats van in de neusholte, naar buiten afvloeien. Voor de behandeling wordt met verschillende methoden een nieuwe route gecreëerd waarlangs de traanafvloed kan plaatsvinden. Als het niet mogelijk is de traanbuis te openen, wordt een kunstmatig kanaal aangelegd dat vanuit de binnenzijde van het ooglid naar de neus loopt. Hiervoor wordt een Jones-Pyrex-buis gebruikt.

Aandoeningen van het traanwegsysteem vallen onder het domein van de oculoplastische chirurgie. De te kiezen behandeling wordt bepaald op basis van het type aandoening en de individuele situatie van de patiënt.

Bij baby’s en kinderen tranende ogen (congenitale dacryostenose)

Als de traanklier voldoende produceert, maar het kanaal verstopt is, lopen de tranen over het gelaat. Bij pasgeborenen kunnen de kanalen waarlangs de tranen afvloeien afgesloten zijn. Meestal gaan deze in de loop van enkele maanden spontaan open. Indien dit niet gebeurt, moet de verstopping worden gecorrigeerd met de meest geschikte methode, zoals massage, sondage, intubatie met een siliconen buis of een operatieve ingreep. In de eerste 12 levensmaanden kunnen, afhankelijk van de toestand van de patiënt, eenvoudigere behandelmethoden worden overwogen.

Bij verwaarloosde en/of onvoldoende behandelde patiënten kan in de loop van de tijd een infectie ontstaan die ook andere delen van het oog aantast. In dat geval, en bij tranen die tot de leeftijd van 1 jaar blijven aanhouden, dient eerst onder sedatie een sondage van het kanaal te worden uitgevoerd. Indien het tranen aanhoudt, kan de sondage worden herhaald of kan tegelijkertijd een siliconen buis in het kanaal worden ingebracht.

Droge ogen

Als de traanklier onvoldoende traanvocht produceert, ontstaan droge ogen. Er is sprake van branderigheid, irritatie en een gevoel van een vreemd lichaam in het oog. Voor de behandeling worden kunsttraandruppels gebruikt. Indien dit onvoldoende is, worden de openingen van de traanpunten (meatus) afgesloten. In verder gevorderde stadia kunnen andere behandelmethoden worden toegepast.

Orbita

De orbita bestaat uit het bot en het zachte weefsel dat het oog omgeven. Tal van aandoeningen kunnen de orbita aantasten. Door expansieve processen in en/of achter de oogbol kan de positie van de oogbol veranderen en de oogbeweging beperkt raken. Hierdoor kan de patiënt last krijgen van dubbelzien.

Schildklier-gerelateerde oogziekte

Bij deze aandoening worden zowel de schildklier als de weefsels rond het oog (orbita) aangetast. Bij een typische patiënt raakt de schildklier vergroot (struma), nemen de schildklierhormonen in het bloed toe en komen de ogen naar voren (proptosis). De reden dat het oog naar voren komt, is verdikking van de oogspieren en toename van het vetweefsel rond het oog. De oogbewegingen kunnen beperkt raken en de patiënt kan dubbelzien. In gevorderde gevallen kan door overmatige druk op de oogzenuw een vermindering van het gezichtsvermogen optreden. Deze aandoening wordt behandeld met verschillende geneesmiddelen en chirurgische technieken. Na de actieve ziektefase kunnen, waar nodig, behandelingen worden overwogen die gericht zijn op functionele en esthetische problemen.

Orbitatumoren

Naarmate tumoren van de orbitale weefsels groter worden, drukken zij het oog naar buiten of, zeldzamer, naar binnen. De oogbewegingen raken beperkt. De diagnose en behandeling van orbitatumoren kan complexe chirurgische ingrepen vereisen. Bij orbitatumoren wordt de behandeling gepland op basis van het type tumor, de lokalisatie en de toestand van de patiënt.

Orbitatrauma en -fracturen

Voor de bescherming van het oog zijn het benige omhulsel en de vetkussentjes in de orbita de belangrijkste structuren. Tijdige beoordeling van orbitatrauma en orbitafracturen en het plannen van de noodzakelijke behandeling zijn van groot belang.

Verlies van het oog

Verwonding, tumoren of andere oogaandoeningen kunnen noodzakelijk maken dat de inwendige oogstructuren worden uitgeruimd of dat het oog volledig wordt verwijderd. Dit is psychologisch een moeilijke situatie om aan te wennen. Oogprothesen kunnen helpen een uiterlijk te creëren dat op een natuurlijk oog lijkt. Bij geschikte patiënten kunnen beweeglijke (motiele) oogprothesen worden overwogen.

Ooglifesthetiek (blefaroplastiek)

Door veroudering en erfelijke factoren kunnen verslapping, rimpelvorming en wallen in de oogleden ontstaan. Verzwakking in de loop van de tijd van de structuren die het ooglid ondersteunen, kan ertoe leiden dat het vetweefsel rondom het oog meer opvalt en dat de structuur van het ooglid verandert. Blefaroplastiek is een chirurgische ingreep die wordt toegepast om deze veranderingen te corrigeren en kan, afhankelijk van de behoefte van de persoon, met een functioneel of esthetisch doel worden gepland.

Bij sommige personen kan de verslapping en huidoverschot van de oogleden niet alleen het uiterlijk, maar ook de visuele functie beïnvloeden. Huidoverschot in het bovenooglid en wenkbrauwptose kan leiden tot een vernauwing van het gezichtsveld en een gevoel van zwaarte rond de ogen. Veranderingen in de weefsels van het onderooglid kunnen de stand van het ooglid en het uiterlijk van de omgeving van het oog beïnvloeden.

Voorafgaand aan blefaroplastiek dienen factoren als de algemene gezondheidstoestand, gebruikte geneesmiddelen, droge ogen en traanproductie te worden beoordeeld. Het gebruik van geneesmiddelen en supplementen die het bloedingsrisico kunnen beïnvloeden, moet door de arts worden geëvalueerd; er mag geen wijziging in medicatie plaatsvinden zonder advies van de arts. Bij contactlensdragers dient de arts te bepalen wanneer na de operatie de lenzen weer gedragen mogen worden. De ingreep en het herstelverloop kunnen van persoon tot persoon verschillen.

Operatie

Een blefaroplastiek kan bij geschikte patiënten onder lokale anesthesie worden uitgevoerd. Na de operatie kunnen zwelling en gevoeligheid rond het oog optreden. Tijdens de herstelperiode kan, volgens het advies van de arts, worden aangeraden koude kompressen toe te passen, het hoofd gedurende een bepaalde tijd verhoogd te houden en de voorgeschreven medicatie regelmatig in te nemen.

Het tijdstip van het verwijderen van de hechtingen en de termijn tot hervatting van het normale dagelijks leven kunnen variëren afhankelijk van de uitgevoerde ingreep en het individuele genezingsverloop.

Recente benaderingen bij chirurgie van het traanwegsysteem van de orbita en de oogleden

Oculoplastische chirurgie is een speciaal chirurgisch vakgebied dat voortkomt uit de combinatie van oogheelkunde en plastische chirurgie, en wordt toegepast met het doel de gezondheid van de ogen te behouden en het esthetisch aanzien te verbeteren. Binnen dit vakgebied worden tal van aandoeningen behandeld, zoals ooglidgechirurgie, ooglidoperaties, ziekten van het orbitale traanwegsysteem, wallen onder de ogen en hangende oogleden.

Wallen onder de ogen en hangende oogleden

Wallen onder de ogen en hangende oogleden ontstaan meestal door veroudering, genetische factoren of leefstijlfactoren. Ze kunnen een vermoeide en oudere uitstraling geven. Met chirurgische ingrepen zoals blefaroplastiek kunnen deze problemen worden verholpen en kan een jonger en frisser uiterlijk worden verkregen.

Aandachtspunten na een ooglidoperatie

Om het herstel snel en zonder complicaties te laten verlopen, moeten bepaalde voorzorgsmaatregelen worden genomen. In de postoperatieve periode is het belangrijk om koude kompressen op de omgeving van het oog aan te brengen, het hoofd verhoogd te houden en de door de arts voorgeschreven medicatie regelmatig te gebruiken. Daarnaast moeten zware lichamelijke activiteiten in de periode na de operatie worden vermeden en dient op een goede ooghygiëne te worden gelet.