Het tijdelijk verdwijnen en kort daarna opnieuw optreden van klachten zoals vaginale afscheiding, jeuk, branderigheid of geur komt vaak voor. Het belangrijkste om te weten is dit: “vaginale infectie” is geen enkele, eenduidige ziektebenaming. Onder de noemers vaginitis en vulvovaginitis vallen verschillende oorzaken; soms een vaginale schimmelinfectie, oftewel vulvovaginale candidiasis, soms bacteriële vaginose en soms kunnen ook cervicitis of trichomoniasis vergelijkbare klachten geven. Daarom is het niet juist om elke herhaling als hetzelfde probleem te beschouwen.
Bij terugkerende klachten is het werkelijke doel niet alleen om de symptomen te onderdrukken, maar om te begrijpen welke aandoening daadwerkelijk terugkeert. Bij klachten zoals vaginale afscheiding, jeuk, branderigheid en geur is alleen afgaan op de anamnese meestal niet voldoende. Vooral bij vaak terugkerende episoden kunnen aannames zonder juiste diagnose ertoe leiden dat het probleem blijft bestaan of dat een andere aandoening over het hoofd wordt gezien.
Waardoor ontstaan terugkerende vaginale infecties?
Bij iemand die in een bepaalde periode een schimmelinfectie heeft gehad, kan de volgende episode een bacteriële vaginose zijn. Soms is de bron van klachten die op een infectie lijken niet de vagina zelf, maar irritatie van de uitwendige geslachtsorganen, allergisch contact, een gevoelige huid of een cervicitis die de baarmoederhals betreft. Kortom: een terugkerende klacht is niet hetzelfde als een terugkerende diagnose.
Dat vergelijkbare klachten eerder zijn opgetreden, bewijst ook niet dat nieuwe klachten door dezelfde oorzaak ontstaan. Zelfzorg en het gebruik van middelen op basis van eerdere ervaringen kunnen weliswaar tijdelijke verlichting geven, maar de werkelijke oorzaak maskeren. Dit bemoeilijkt vooral bij vaak terugkerende vulvovaginitis het beoordelen van de situatie.
Schimmel, bacteriële vaginose of een andere aandoening?
Onjuiste of onvolledige diagnose
Een van de belangrijkste oorzaken van het gevoel dat klachten steeds terugkomen, is dat het eigenlijke probleem in eerste instantie niet correct geclassificeerd is. Jeuk en irritatie kunnen meer op de voorgrond staan bij een vaginale schimmelinfectie, terwijl een onaangename geur en afscheiding meer kenmerkend kunnen zijn voor bacteriële vaginose. Trichomoniasis is een afzonderlijke, seksueel overdraagbare infectie. Cervicitis kan deze beelden nabootsen met klachten als afscheiding, branderigheid of pijn tijdens gemeenschap. Omdat vergelijkbare symptomen door verschillende oorzaken kunnen worden veroorzaakt, is lichamelijk onderzoek belangrijk bij terugkerende klachten.
Verstoring van de vaginale flora
De vraag waarom bacteriële vaginose terugkomt, heeft vaak te maken met de balans van de vaginale flora. Wanneer de natuurlijke microbiële samenstelling van de vagina door uiteenlopende factoren verstoord raakt, kan de beschermende balans verzwakken. Vaginale douches, het gebruik van geparfumeerde of irriterende producten, het vaak en agressief reinigen van het gebied of behandelingen die tot irritatie leiden, kunnen deze balans verstoren. Het probleem is hier niet alleen het van buitenaf binnenkomen van ziektekiemen, maar vooral dat de natuurlijke omgeving verandert.
Onderliggende gezondheidstoestanden die het risico verhogen
Hormonale veranderingen, zwangerschap, problemen die de bloedsuikerregulatie beïnvloeden, aandoeningen die het immuunsysteem aantasten en sommige behandelingen kunnen de vaginale omgeving veranderen en episoden bevorderen. Deze factoren moeten niet worden gezien als een zekere oorzaak bij iedere patiënte, maar als mogelijkheden die tijdens het onderzoek moeten worden beoordeeld. Bestaande behandelingen mogen niet zonder advies van een arts worden gewijzigd.
Onvoltooide of onregelmatige behandeling
Het staken van het diagnostische proces zodra de klachten afnemen of het onregelmatig toepassen van de voorgestelde behandeling kan ertoe leiden dat klachten snel terugkeren. In zo’n geval kan de patiënte denken dat er een nieuwe infectie is ontstaan, terwijl het eerdere beeld soms nog niet volledig is genezen. Bij vaak terugkerende klachten wordt dit onderscheid gemaakt aan de hand van een lichamelijk onderzoek.
Seksueel overdraagbare infecties
Niet elke vaginale infectie is seksueel overdraagbaar. Vulvovaginale candidiasis wordt over het algemeen niet als een seksueel overdraagbare infectie beschouwd. Daarentegen is trichomoniasis wel een seksueel overdraagbare aandoening. Sommige oorzaken van cervicitis kunnen eveneens gerelateerd zijn aan seksueel contact.
Welke symptomen helpen bij het onderscheid van terugkerende vaginale infecties?
Bij een vaginale schimmelinfectie kunnen hevige jeuk, irritatie, roodheid en branderigheid op de voorgrond staan. Bij bacteriële vaginose zijn geur en afscheiding vaak prominenter. Bij trichomoniasis kunnen afscheiding, branderigheid en irritatie optreden; vanwege de besmettelijkheid vereist dit echter een aparte beoordeling. Cervicitis kan zich soms uiten met contactbloedingen na gemeenschap, een zeurende pijn in het bekkengebied of een ongebruikelijke afscheiding.
Toch is het niet betrouwbaar om alleen op basis van de kleur, geur of hoeveelheid van de afscheiding een definitief onderscheid te maken. Dezelfde persoon kan in verschillende perioden met verschillende klinische beelden te maken krijgen. Daarom moeten bij vaak terugkerende of niet verdwijnende klachten de vragen of het om een schimmelinfectie of om bacteriële vaginose gaat, door middel van lichamelijk onderzoek en zo nodig aanvullende laboratoriumonderzoeken worden beantwoord.
Wat te doen als een vaginale infectie voortdurend terugkomt?
De eerste stap is om niet elke nieuwe klacht te proberen te verklaren met de eerdere diagnose. Bij vaak terugkerende klachten als vaginale afscheiding, jeuk, branderigheid of geur is het raadzaam een gynaecoloog te raadplegen. Tijdens het onderzoek kunnen vragen worden gesteld over het tijdstip van begin van de klachten, de relatie met de menstruatiecyclus, of de klachten toenemen na seksueel contact, welke reinigingsproducten worden gebruikt, of er sprake is van zwangerschap en wat de kenmerken waren van eerdere episoden.
Indien nodig kan onderzoek naar de vaginale pH, microscopisch onderzoek van een uitstrijkje of andere testen worden aangevraagd. Het is belangrijk om te weten dat niet bij elke patiënte dezelfde onderzoeken worden verricht; de keuze van aanvullende diagnostiek is afhankelijk van de bevindingen bij het lichamelijk onderzoek. Het doel is niet alleen de symptomen een naam te geven, maar te bepalen of er daadwerkelijk sprake is van vaginitis, vulvovaginitis, cervicitis of een seksueel overdraagbare infectie.
Wat is in het dagelijks leven belangrijk om het risico op herhaling te verminderen?
Eenvoudige verzorgingsgewoonten die de natuurlijke structuur van het genitale gebied behouden, zijn belangrijk. Geen vaginale douches toepassen, geparfumeerde zepen en producten vermijden, irriterende toepassingen vermijden en vochtige kleding niet langdurig dragen kan nuttig zijn. Het tijdig verwisselen van bezwete kleding en het verminderen van gewoonten die het gebied irriteren zijn eveneens ondersteunende maatregelen.
Als klachten optreden na het gebruik van bepaalde producten, na geslachtsgemeenschap of in specifieke perioden, is het belangrijk om deze details tijdens de consultatie te vermelden. Zelfs als de klachten volledig verdwijnen maar in korte intervallen terugkeren, moet de situatie niet alleen als een nieuwe episode worden beoordeeld, maar ook met de gedachte dat de onderliggende oorzaak nog niet is opgelost.
Besmettelijk, welke afdeling is aangewezen en wanneer niet uitstellen?
Niet alle terugkerende vaginale infecties zijn besmettelijk. Bacteriële vaginose wordt in de klassieke zin niet als een seksueel overdraagbare infectie beschouwd; wel kunnen factoren die samenhangen met seksuele activiteit een rol spelen in de ontwikkeling. Ook een vaginale schimmelinfectie wordt in de meeste gevallen niet als een klassieke soa gezien. Trichomoniasis daarentegen is wél besmettelijk en vereist passende diagnostiek en behandeling. De aangewezen afdeling voor deze klachten is de gynaecologie (vrouwenziekten en verloskunde).
Wanneer de afscheiding gepaard gaat met pijn in de onderbuik, bloedingen na gemeenschap, nieuwe klachten tijdens de zwangerschap, een duidelijke onaangename geur, toegenomen branderigheid of een algemene verslechtering van de conditie, mag de beoordeling niet worden uitgesteld. Deze verschijnselen maken niet altijd deel uit van hetzelfde, goedaardige vaginitisbeeld en kunnen aanvullend onderzoek naar een andere aandoening noodzakelijk maken.
