Witte of duidelijk lichtere vlekken die later op de huid verschijnen, kunnen veel mensen ongerust maken. Vitiligo is een chronische huidaandoening die in de volksmond ook wel bonte huidziekte wordt genoemd en die leidt tot pigmentverlies in de huid. Melanine, dat de huid zijn kleur geeft, wordt geproduceerd door cellen die melanocyten worden genoemd. Door een vermindering of functieverlies van deze cellen in bepaalde gebieden ontstaat depigmentatie en ontstaan plekken die lichter lijken dan de omgevende huid.
Vitiligo moet niet alleen als een esthetische verandering worden gezien. Het kleurverschil in zichtbare gebieden kan het zelfvertrouwen, het sociale leven en het dagelijks comfort van de persoon beïnvloeden. Vitiligo is echter niet besmettelijk; het wordt niet van persoon op persoon overgedragen door aanraking, het gebruik van gemeenschappelijke voorwerpen of door zich in dezelfde omgeving te bevinden. Bovendien betekent niet elke witte vlek dat er sprake is van vitiligo.
Hoe ziet vitiligo eruit?
Het meest voorkomende beeld bij vitiligo zijn scherp begrensde witte of zeer lichtgekleurde huidgebieden. Deze gebieden zijn meestal vlak; korstvorming, duidelijke schilfering, afscheiding of een ontstoken aanblik worden niet verwacht. De vlekken kunnen beginnen als een klein puntje, zich in de loop van de tijd uitbreiden of op nieuwe plaatsen ontstaan. Bij sommige mensen blijven ze echter gedurende lange tijd beperkt.
Kleurverlies valt het vaakst op in het gezicht, rond de ogen, aan de lipranden, op de handen, vingers, ellebogen, kniën, voeten en in gebieden die gevoelig zijn voor wrijving. Plaatselijke vergrijzing van het haar op de behaarde hoofdhuid, alsook kleurverlies in wenkbrauwen, wimpers of baard kan eveneens worden gezien. Soms kunnen ook op slijmvliezen, zoals rond de mond, op de lippen of in het genitale gebied, lichtgekleurde gebieden ontstaan.
De verdeling van vitiligo verschilt van persoon tot persoon. Niet-segmentele vitiligo is het meest voorkomende type en de vlekken bevinden zich vaak in soortgelijke gebieden aan beide zijden van het lichaam. Segmentele vitiligo daarentegen wordt gewoonlijk gezien aan één kant van het lichaam of langs een meer beperkt traject. Dit onderscheid kan tijdens het dermatologisch onderzoek richtinggevend zijn bij de beoordeling van het ziektebeloop.
Wat zijn de symptomen van vitiligo?
Het belangrijkste symptoom van vitiligo zijn lichtgekleurde plekken als gevolg van pigmentverlies. Bij de meeste mensen staan pijn, branderigheid of jeuk niet op de voorgrond; de belangrijkste opgemerkte verandering is de ontkleuring van de huid. Daarnaast kan het kleurverlies in het haar, de wenkbrauwen of de wimpers ook als symptoom optreden.
Sommige mensen geven aan dat de vlekken zich langzaam uitbreiden, terwijl anderen vertellen dat er periodiek nieuwe gebieden bijkomen. Het beloop van vitiligo is voor iedereen anders. Daarom moet een beoordeling niet worden uitgesteld wanneer er sprake is van snelle uitbreiding in korte tijd, van een nieuw begin op kinderleeftijd of van aantasting van zichtbare gebieden zoals het gezicht.
Waardoor wordt vitiligo veroorzaakt?
Er kan niet worden gezegd dat vitiligo één enkele, definitieve oorzaak heeft. Volgens de huidige inzichten spelen auto-immuunmechanismen, genetische aanleg en bepaalde omgevingsfactoren mogelijk gezamenlijk een rol. Met auto-immuunmechanismen wordt onder meer bedoeld dat het immuunsysteem de melanocyten aanvalt; dit is een van de voornaamste verklaringen. Dit betekent echter niet dat iedereen met vitiligo per definitie ook een andere auto-immuunziekte heeft.
Een familiegeschiedenis kan bij sommige mensen de aanleg vergroten. Daarnaast kan worden gezien dat na huidtrauma, wrijving, irritatie of zonnebrand de vlekken in bepaalde gebieden meer op de voorgrond treden. Toch zijn deze factoren op zichzelf niet voor iedereen voldoende verklarend. Vitiligo is een aandoening die een individuele beoordeling vereist en kan niet met zekerheid worden vastgesteld uitsluitend op basis van voorbeelden van het internet.
Met welke aandoeningen kan het samen optreden?
Vitiligo kan soms op zichzelf voorkomen en soms samen met andere gezondheidsproblemen worden vastgesteld. Met name de combinatie met bepaalde auto-immuunaandoeningen kan worden overwogen. Tijdens de klinische beoordeling kan worden nagegaan of er problemen zijn met de schildklier, andere pigmentstoornissen of symptomen die verband houden met het immuunsysteem. Men moet er echter niet van uitgaan dat deze verbanden bij iedereen zullen voorkomen.
Als er duidelijke vermoeidheid, hartkloppingen, onverklaarde gewichtsschommelingen, diffuse haaruitval of andere systemische klachten zijn, is het nuttig om deze tijdens het consult te vermelden. Bij plotselinge en snelle uitbreiding, nieuw ontstane uitgebreide vlekken bij een kind, oogklachten of klachten met betrekking tot het gehoor, wordt beoordeling extra belangrijk. Deze bevindingen hoeven geen normaal onderdeel van vitiligo zelf te zijn; ze kunnen nader onderzoek naar een bijkomende aandoening noodzakelijk maken.
Hoe wordt de diagnose vitiligo gesteld?
De diagnose vitiligo wordt meestal beoordeeld tijdens een dermatologisch onderzoek. Niet elke witte vlek is vitiligo; schimmelinfecties, ontkleuring na eczeem en andere pigmentstoornissen kunnen er vergelijkbaar uitzien.
Een Wood-lamp of Wood-licht kan ondersteunen om gebieden met pigmentverlies duidelijker zichtbaar te maken. Vooral in situaties waarin de grenzen niet scherp afgrensbaar zijn, biedt dit onderzoek ondersteuning. Aanvullende testen worden niet bij iedereen op dezelfde manier uitgevoerd; ze worden gepland op basis van de bevindingen bij lichamelijk onderzoek, het patroon van verspreiding en de bijkomende klachten. Als er bij aantasting rond de ogen ook klachten over het zien zijn, kan een beoordeling door de oogarts worden gevraagd, maar de primaire verwijsspecialist is de dermatoloog.
Behandelingsopties en aandachtspunten in het dagelijks leven
Er zijn behandelopties bij vitiligo; de resultaten verschillen echter per persoon en volledige genezing kan niet worden gegarandeerd. Het doel van de behandeling is, waar passend, de repigmentatie te ondersteunen, het beloop van de ziekte te beoordelen en de impact van het zichtbare kleurverschil te verminderen. Welke benadering geschikt is, hangt af van de uitgebreidheid, de lokalisatie en de duur van de vlekken en van de vraag of de aandoening actief is.
Bij beperkte gebieden kunnen lokaal gerichte huidbehandelingen worden gepland. Bij meer uitgebreide gevallen kan lichttherapie worden overwogen. Bij sommige zorgvuldig geselecteerde, stabiele gevallen kunnen ook interventionele benaderingen aan de orde komen. Al deze opties worden op basis van een dermatologische beoordeling individueel gepland; ze moeten niet worden gezien als methoden die willekeurig thuis kunnen worden toegepast.
Voor mensen die hun uiterlijk in het dagelijks leven minder opvallend willen maken, kunnen cosmetische camouflage-oplossingen ondersteuning bieden. Daarnaast is bescherming tegen de zon belangrijk. Depigmenteerde gebieden zijn gevoeliger voor zonnebrand. De voorkeur geven aan schaduw, het dragen van beschermende kleding en het gebruik van een passende zonnebescherming helpen om de huid te beschermen.
Bij welke afdeling moet ik zijn voor vitiligo?
Bij een vermoeden van vitiligo is de belangrijkste verwijsspecialist de dermatoloog. De huisarts of basisarts kan het eerste onderzoek starten, maar voor het bevestigen van de diagnose, het beoordelen van de uitgebreidheid en het opstellen van een behandelplan is de dermatologie de hoofddiscipline. Vooral bij nieuw ontstane witte vlekken, snel toenemende gebieden, aantasting van het gezicht en de behaarde hoofdhuid of veranderingen die op kinderleeftijd optreden, moet een consult niet worden uitgesteld.
Vitiligo is niet besmettelijk en wordt niet beschouwd als een aandoening die zich ontwikkelt tot kanker. Desondanks is beoordeling door een specialist belangrijk om vitiligo te onderscheiden van andere huidaandoeningen die er vergelijkbaar uitzien en om een passende benadering voor de persoon te bepalen. Vroege consultatie vermindert zowel diagnostische onzekerheid als helpt om de bestaande opties op een geschikter moment te bespreken.
