Orbita Lakrimal Sistem və Göz Qapağı Cərrahiyyəsi

Oküloplastik cərrahiyyə (oftalmik plastik və rekonstruktiv cərrahiyyə) oftalmologiyanın (göz sağlamlığı və xəstəlikləri elmi) bir alt sahəsidir. Bu sahə; göz qapağı, göz yaşı sistemi və orbita xəstəliklərinin diaqnostika və müalicəsi ilə məşğul olur.

Oküloplastik cərrah, göz xəstəlikləri üzrə mütəxəssis olmaqla yanaşı, göz ətrafı toxumaların xəstəlikləri və onların müalicəsi sahəsində əlavə təlim almış həkimdir. Ümumi oftalmologiya təhsilinə əlavə olaraq oküloplastik cərrahiyyə üzrə ayrıca hazırlıq keçmişdir. Oftalmik plastik cərrahiyyə göz ətrafı ilə əlaqəli formanın dəyişdirilməsi əməliyyatlarını həyata keçirir.

Göz Qapaqları

Göz qapaqları, gözün qorunmasına və göz yaşının göz səthinə yayılmasına kömək edən strukturlardır. Göz qapaqlarının forması, ölçüsü və duruşu həm funksiya, həm də görünüş baxımından əhəmiyyət daşıyır. Görünüş baxımından göz qapaqlarının forma və ölçüləri, duruşu önəmlidir.

Göz qapaqlarının forma, funksiya və görünüşü ilə əlaqəli pozğunluqlar anadangəlmə ola bilər və ya müxtəlif səbəblərdən sonrakı illərdə inkişaf edə bilər. Forma pozğunluqlarının müalicəsi funksional və ya estetik (görünüşə bağlı) məqsədli ola bilər.

Sallanan Göz Qapaqları və Göz Altı Torbaları

Göz qapağında sallanma və torbalanmalar yaşlanma və irsi (genetik) amillərlə əlaqəli ola bilər. Siqaret çəkmək və ya allergiya, göz qapaqlarında gənc yaşda sallanmaya səbəb ola bilər. Göz qapağı ətrafındakı torbalar boşalmış dəri, əzələ, yağ toxuması və bəzi hallarda maye ehtiva edir.

Blefaroplastika bu anormal strukturların düzəldilməsi üçün edilən cərrahi müdaxilədir. Funksional və ya kosmetik məqsədlə icra oluna bilər.

Göz Ətrafı və Alın Qırışları

Göz ətrafı və alındakı qırışlar yaşla birlikdə dəridə meydana gələn dəyişikliklərlə əlaqədardır. Dəri altındakı əzələlərin həddindən artıq yığılması da dəri qırışlarını artıran bir amildir. Dəri qırışlarının müalicəsində botulinum toksini inyeksiyaları, dolğu maddələri və müxtəlif cərrahi üsullar istifadə oluna bilər. Botulinum toksini inyeksiyaları əzələlərin həddindən artıq yığılmasının qarşısını alarkən, dolğu maddələri dəridəki toxuma itkilərinin yerini tutur. Tətbiqdən sonra gündəlik həyata dönüş müddəti görülən işə və şəxsin vəziyyətinə görə dəyişə bilər.

Göz Qapaqlarının İstəmədən Sıxılması (Blefarospazm)

Bu problem qadınlarda daha çox müşahidə edilir, adətən 40 yaşından sonra ortaya çıxır. Səbəb, göz qapaqlarını qapanmağa məcbur edən əzələlərin xəstənin iradəsindən kənar şəkildə həddindən artıq yığılmasıdır. Bu səbəbdən xəstə istəməsə belə, göz qapaqları bağlanır. Ağırlı dərəcəli hallarda bu vəziyyət, şəxsin gündəlik həyatını davam etdirməsini çətinləşdirə bilər.

Müalicə üçün ilk növbədə botulinum toksini adlanan preparatlar istifadə olunur. Bu dərman göz qapağına və ətrafına müəyyən nöqtələrə inyeksiya edilir və göz qapağı əzələlərinin həddindən artıq yığılmasının qarşısını alır. Preparatın təsir müddəti adətən 3-4 aydır. Bu müddətdən sonra müalicənin təkrarı lazım gələ bilər.

Göz Qapağının Aşağı Sallanması (Ptoz)

Göz qapağının aşağı sallanması (ptoz) yuxarı göz qapağı səviyyəsinin normaldan aşağıda olmasıdır. Bu sallanma bəbəyi örtərək görməni poza bilər. İrəliləmiş hallarda şəxs görməni asanlaşdırmaq məqsədilə baş pozisiyasını dəyişdirmə və ya göz qapağını əllə qaldırma ehtiyacı hiss edə bilər.

Göz qapağının aşağı sallanması, qapağı qaldıran əzələnin kifayət qədər inkişaf etməməsi səbəbilə anadangəlmə ola bilər və ya yaşlanma ilə əlaqəli inkişaf edə bilər. Anadangəlmə hallarda, xəstənin vəziyyətinə görə qapağı qaldıran əzələyə yönəlik və ya asma üsullarından istifadə olunan cərrahi seçimlər qiymətləndirilə bilər. Katarakta və dekolman kimi göz əməliyyatlarından sonra da qapaq sallanması inkişaf edə bilər.

• Sol göz qapağının sallanması - əməliyyat öncəsi
• Əməliyyatdan sonra
• Əməliyyat öncəsi sol qapaq aşağı
• Əməliyyatdan sonra

Qaşların Sallanması

Üzün digər hissələri kimi qaşlar da yaşla birlikdə gərginliyini itirir və sallanır. Qaşların sallanması yuxarı göz qapağının açılmasını əngəlləyəcək dərəcədə ciddi ola bilər. Alın və ya qaş qaldırma əməliyyatları, qaş sallanmasının düzəldilməsi üçün tətbiq oluna bilən cərrahi üsullardır. Bu müdaxilə blefaroplastika ilə birlikdə və ya tək başına edilə bilər və funksional və ya kosmetik məqsədli ola bilər.

Göz Qapaqlarının Çölə Dönməsi (Ektropion)

Alt göz qapağı çölə dönər və göz ilə təması kəsilərsə, göz yaşı kifayət qədər paylanmır. Bu vəziyyət quru gözə və infeksiyaya səbəb ola bilər. Sulanma, batma, yanma kimi əlamətlər ortaya çıxa bilər. Uyğun xəstələrdə göz qapağının mövqeyini düzəltmək məqsədilə cərrahi müalicə tətbiq oluna bilər.

Göz Qapaqlarının İçəri Dönməsi (Entropion)

Göz qapaqlarının və kipriklərin içəri dönməsi, göz səthində zədələnməyə, batma, sulanma, ağrı kimi şikayətlərə, irəliləmiş hallarda isə buynuz qişada (gözün şəffaf qatı) yara əmələ gəlməsinə və görmə itkisinə səbəb ola bilər. Uyğun xəstələrdə cərrahi müalicə nəzərdən keçirilə bilər.
 

Göz Qapaqlarının Həddindən Artıq Açıq Olması (Qapaq Retraksiyası)

Normaldan daha geniş qapaq aralığı mövcuddur və bu, quru gözə səbəb ola bilər. Qapaq retraksiyası qalxanabənzər vəzi (tiroid) xəstəlikləri ilə əlaqəli olaraq inkişaf edə bilər. Göz qapağı sallanmasının (ptozun) əməliyyatı sonrası həddindən artıq korreksiyaya bağlı olaraq da ortaya çıxa bilər. Uyğun xəstələrdə cərrahi müalicə seçimləri qiymətləndirilə bilər.

Yara İzi Toxuması (Nedbe)

Yara izlərinin görünüşünü azaltmaq məqsədilə cərrahiyyə, lazer və ya dermabraziya kimi üsullar tətbiq oluna bilər.

Göz Qapağı Zədələnməsi

Oküloplastik cərrahiyyə göz qapağı sahəsində ixtisaslaşmış bir elmi sahədir. Oküloplastik cərrahlar göz qapağı və ətrafındakı zədələnmələri və buna bağlı forma pozğunluqlarını, estetik və funksional xüsusiyyətləri nəzərə alaraq müalicə edə bilirlər.

Göz Qapağı Xərçəngləri

Göz qapağı dərisində də xərçəng inkişaf edə bilər. Göz qapaqlarında yeni əmələ gələn və ya böyüyən kütlələr, şiş ehtimalına görə diqqətlə müayinə edilməlidir. Oküloplastik və rekonstruktiv cərrah bu şişlərin çıxarılması və göz qapağının bərpası üçün müxtəlif texnikalardan istifadə edir. Göz qapağı şişlərində erkən diaqnostika və uyğun müalicə böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Göz Yaşı Sistemi

Göz yaşı, göz səthinin nəm qalmasına və qorunmasına kömək edir. Göz yaşı göz ətrafındakı göz yaşı vəzilərindən ifraz olunur. Bu vəzi vəzilərdən ən önəmlisi, gözün yuxarı-xarici hissəsində göz qapağının altında yerləşən əsas göz yaşı vəzisidir. Hər göz qırpmasında göz yaşı gözün səthi qatlarına yayılır və eyni zamanda buruna yaxın alt və yuxarı qapaqda yerləşən kiçik dəliklərdən göz yaşı kanalına pompalanır.

Göz yaşı kanalı buruna açılır. Bu göz yaşı drenaj sisteminin istənilən hissəsindəki tıxanıqlıq, göz yaşının burun boşluğu yerinə kənara axmasına səbəb olur. Müalicə üçün müxtəlif üsullarla axını təmin edəcək yeni bir yol yaradılır. Göz yaşı kanalını açmaq mümkün olmazsa, göz qapağının içindən buruna uzanan süni bir kanal düzəldilir. Bunu təmin etmək üçün Jones-payreks borusu istifadə olunur.

Göz yaşı sistemi xəstəlikləri oküloplastik cərrahiyyənin mövzusudur. Tətbiq olunacaq müalicə xəstəliyin növünə və şəxsin vəziyyətinə görə müəyyən edilir.

Körpələrdə və Uşaqlarda Göz Sulanması (Anadangəlmə Dakriostenoz)

Göz yaşı vəzi kifayət qədər ifrazat edir, lakin kanal tutuludursa, göz yaşı üzə doğru axır. Yeni doğulmuşlarda göz yaşının axdığı kanallar qapalı ola bilər. Çox vaxt bir neçə ay ərzində öz-özünə açılır. Açılmadıqda masaj, sondalama, silikon boru ilə entubasiya və ya cərrahi yolla, ən uyğun üsul seçilərək düzəldilməsi lazımdır. İlk 12 aylıq dövrdə xəstənin vəziyyətinə görə daha sadə müalicə üsulları qiymətləndirilə bilər.

İhmala məruz qalmış və/və ya kifayət qədər müalicə olunmamış xəstələrdə zamanla infeksiya əlavə olunur və gözün digər nahiyələrini təsir edə bilər. Bu halda və 1 yaşına qədər davam edən sulanmalarda ilk olaraq sedasiya altında kanala sondalama tətbiq edilməlidir. Sulanma davam edərsə, sondalamanın təkrarlanması və ya eyni zamanda kanala silikon boru yerleşdirilməsi mümkündür.

Quru Göz

Əgər göz yaşı vəzi kifayət qədər göz yaşı istehsal etmirsə, gözlərdə quruluq əmələ gəlir. Yanma, batma, gözdə yad cisim hissi olur. Bunun müalicəsi üçün süni göz yaşı damcıları istifadə olunur. Kifayət etmədikdə, göz yaşı kanalının ağızları bağlanır. Daha irəliləmiş mərhələlərdə başqa müalicə üsulları da tətbiq oluna bilər.

Orbita

Orbita gözü əhatə edən sümük və yumşaq toxumalardır. Bir çox xəstəlik orbítanı təsirləndirə bilər. Göz alması ətrafında və/və ya arxasında böyüyən toxumalar səbəbilə göz alması yerini dəyişə bilər, hərəkətlərində məhdudiyyət yarana bilər. Bununla əlaqədar olaraq xəstə ikiqat görmədən şikayət edə bilər.

Tiroidlə Əlaqəli Göz Xəstəliyi

Bu xəstəlikdə həm qalxanabənzər vəzi (tiroid vəzi), həm də göz ətrafındakı toxumalar (orbita) təsirlənir. Tipik bir xəstədə tiroid vəzi böyüyür (guatr), qanda tiroid hormonları artır və gözlər irəli doğru çıxır (proptoz). Gözün irəli çıxmasının səbəbi göz əzələlərinin qalınlaşması və göz ətrafındakı yağ toxumasının artmasıdır. Göz hərəkətləri məhdudlaşa bilər və xəstə ikiqat görə bilər. İrəliləmiş hallarda göz siniri üzərindəki həddindən artıq təzyiq səbəbilə görmədə azalma baş verə bilər. Bu xəstəlik müxtəlif dərmanlar və cərrahi üsullarla müalicə edilir. Aktiv xəstəlik dövründən sonra, lazım olduqda estetik və funksional problemlərə yönəlik müalicələr nəzərdən keçirilə bilər.

Orbita Şişləri

Orbita toxumalarının şişləri böyüdükcə gözü kənara itələyir və ya nadir hallarda içəri sıxır. Göz hərəkətləri məhdudlaşır. Orbita şişlərinin diaqnostika və müalicəsi mürəkkəb cərrahi müdaxilələr tələb edə bilər. Orbita şişlərində müalicə, şişin növünə, yerləşdiyi nahiyəyə və xəstənin vəziyyətinə görə planlaşdırılır.

Orbita Zədələnmələri və Sınıqları

Gözün qorunması üçün ən önəmli amil, sümük çərçivəsi və içərisindəki yağ yastıqları – yəni orbitadır. Orbita zədələnmələrinin və sınıqlarının uyğun vaxtda qiymətləndirilməsi və zəruri müalicənin planlaşdırılması vacibdir.

Gözün İtirilməsi

Zədələnmə, şişlər və ya digər göz xəstəlikləri, göz daxili toxumaların boşaldılmasını və ya gözün tamamilə çıxarılmasını tələb edə bilər. Bu, psixoloji baxımdan öyrəşilməsi çətin bir vəziyyətdir. Göz protezləri təbii gözə bənzər görünüşün əldə edilməsinə kömək edə bilər. Uyğun xəstələrdə hərəkətli göz protezləri qiymətləndirilə bilər.

Göz Qapağı Estetikası (Blefaroplastika)

Yaşlanma və irsi amillərə bağlı olaraq göz qapaqlarında sallanma, qırışlanma və torbalanma inkişaf edə bilər. Göz qapağını dəstəkləyən toxumaların zamanla zəifləməsi, göz ətrafındakı yağ toxumalarının daha qabarıq görünməsinə və qapaq quruluşunda dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Blefaroplastika bu dəyişikliklərin aradan qaldırılması məqsədilə tətbiq olunan və şəxsin ehtiyacına uyğun olaraq funksional və ya estetik məqsədlərlə planlaşdırıla bilən cərrahi müdaxilədir.

Göz qapağındakı sallanma və artıq dəri bəzi şəxslərdə yalnız görünüşü deyil, görmə funksiyasını da təsir edə bilər. Yuxarı göz qapağındakı dəri artıqlığı və qaş sallanması, görmə sahəsinin daralmasına və göz ətrafında ağırlıq hissinə səbəb ola bilər. Alt göz qapağındakı toxuma dəyişiklikləri isə qapağın mövqeyini və göz ətrafının görünüşünü təsir edə bilər.

Blefaroplastikadan əvvəl şəxsin ümumi sağlamlıq vəziyyəti, istifadə etdiyi dərmanlar, quru göz və göz yaşı istehsalı kimi amillər qiymətləndirilməlidir. Qanaxma riskinə təsir edə biləcək dərman və qida əlavələrinin qəbulu həkim tərəfindən dəyərləndirilməlidir; həkim məsləhəti olmadan dərman istifadəsində dəyişiklik edilməməlidir. Kontakt linza istifadə edən şəxslərdə isə əməliyyatdan sonra linzadan nə vaxt istifadə edilə biləcəyi həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir. Prosedur və sağalma müddəti şəxsdən şəxsə dəyişə bilər.

Əməliyyat

Blefaroplastika əməliyyatı uyğun xəstələrdə yerli anesteziya altında həyata keçirilə bilər. Əməliyyatdan sonra göz ətrafında şişlik və həssaslıq müşahidə oluna bilər. Sağalma dövründə həkim tövsiyəsinə uyğun olaraq soyuq kompres tətbiqi, başın müəyyən müddət yüksəkdə saxlanması və yazılan dərmanların müntəzəm qəbulu məsləhət oluna bilər.

Dikişlərin alınma vaxtı və gündəlik həyata dönüş müddəti, tətbiq olunan prosedura və şəxsin sağalma vəziyyətinə görə dəyişə bilər.

Orbita Lakrimal Sistem və Göz Qapağı Cərrahiyyəsində Müasir Yanaşmalar

Oküloplastik cərrahiyyə, göz sağlamlığının qorunması və estetik görünüşün yaxşılaşdırılması məqsədilə tətbiq olunan, oftalmologiya və plastik cərrahiyyənin birləşməsindən ibarət xüsusi bir cərrahi sahədir. Bu sahədə, göz qapağı cərrahiyyəsi, göz qapağı əməliyyatı, orbita lakrimal sistem xəstəlikləri, göz altı torbaları və sallanan göz qapağı kimi bir çox vəziyyətin müalicəsi həyata keçirilir.

Göz Altı Torbaları və Sallanan Göz Qapağı

Göz altı torbaları və sallanan göz qapağı, adətən yaşlanma, genetik amillər və ya həyat tərzi vərdişləri səbəbilə yaranır. Şəxsi yorğun və yaşlı görünüşlü edə bilər. Blefaroplastika kimi cərrahi müdaxilələrlə bu problemlər aradan qaldırılaraq, daha gənc və təravətli görünüş əldə edilir.

Göz Qapağı Əməliyyatından Sonra Diqqət Edilməli Məsələlər

Sağalma prosesinin sürətli və problemsiz keçməsi üçün bəzi tədbirlər görülməlidir. Əməliyyat sonrası dövrdə göz ətrafına soyuq kompres tətbiqi, başın yüksəkdə saxlanması və həkimin tövsiyə etdiyi dərmanların müntəzəm qəbulu vacibdir. Həmçinin, əməliyyatdan sonra ağır fiziki fəaliyyətlərdən qaçınılmalı və göz gigiyenasına diqqət yetirilməlidir.