Göz sağlamlığının qorunmasında müntəzəm göz müayinələri vacibdir. Müayinələrdə əsas qiymətləndirmə bölmələrindən biri də göz təzyiqi, yəni göz daxili təzyiqidir. Göz təzyiqinin normal hədlərdən kənara çıxması, zamanla göz sinirinə zərər verərək qalıcı görmə itkilərinə səbəb ola bilən xəstəliklərlə əlaqəli ola bilər.
Göz Təzyiqi Nədir?
Göz təzyiqi, göz kürəsi daxilindəki mayenin yaratdığı təzyiqi ifadə edir. Bu maye, gözün qidalanması və formasını qoruması üçün davamlı olaraq istehsal olunur. Həmçinin göz daxilindən kənara doğru balanslı şəkildə boşaldılır.
Balans pozulduqda isə göz daxilindəki təzyiq arta bilər. Uzun müddət kontrol altında saxlanılmayan yüksək göz təzyiqi, göz sinirinə ziyan verərək görmə sahəsində daralma və qalıcı görmə itkiləri ilə nəticələnə bilər.
Göz Təzyiqi Neçə Olmalıdır?
Sağlam şəxslərdə normal göz təzyiqi dəyəri adətən 10–21 mmHg aralığında qəbul edilir. Lakin bu dəyərlər hər kəs üçün tək başına kifayət bir meyar olmayabilir.
Bəzi şəxslərdə göz təzyiqi normal sərhədlər daxilində olsa da göz siniri zərər görə bilər, bəzi şəxslərdə isə daha yüksək dəyərlərə baxmayaraq zərər yaranmaya bilər. Buna görə göz təzyiqi qiymətləndirilərkən yalnız rəqəmsal dəyərlər deyil;
-
Göz sinirinin vəziyyəti
-
Görmə sahəsi testləri
-
Kornea qalınlığı
-
Şəxsin yaşı və ümumi sağlamlıq vəziyyəti
birlikdə nəzərə alınmalıdır.
Göz Təzyiqi Nəyə Görə Olur?
Göz təzyiqinin yüksəlməsi, göz daxilindəki maye balansının pozulması və bəzi fərdi risk faktorlarının birləşməsi ilə ortaya çıxa bilər. Göz daxili maye, müəyyən bir balans daxilində istehsal edilir və xaric olunur. Bu balansın pozulması, göz daxili təzyiqin artmasına səbəbiyyət verə bilər. Göz təzyiqinin inkişafında təsir edə bilən səbəblər bu şəkildə sıralanabilir:
-
Göz daxili mayenin kifayət qədər xaric ediləməməsi:
Göz daxilində davamlı istehsal olunan mayenin, axın kanallarında meydana gələn daralma və ya funksiyanın pozulması səbəbindən kifayət qədər boşaldılamaması, göz daxilindəki təzyiqin yüksəlməsinə yol aça bilər.
-
Genetik meyl:
Ailəsində qlokom və göz təzyiqi hekayəsi olan şəxslərdə göz təzyiqi inkişafı riski daha yüksək ola bilər. Buna görə genetik risk daşıyan şəxslərin müntəzəm göz müayinələrini əhmal etməməsi vacibdir.
-
Yaşın artması:
Yaşla birlikdə göz toxumalarında meydana gələn struktur dəyişikliklər, göz daxili maye balansını təsir edə bilər. Xüsusilə 40 yaş sonrası göz təzyiqi riski artış göstərə bilər.
-
Diabet və hipertenziya kimi sistemik xəstəliklər:
Bu xəstəliklər, göz damarlarını və sinir strukturunu təsir edərək göz daxili təzyiqin kontrolunu çətinləşdirə bilər.
-
Uzun müddətli və ya kontrolsuz kortizon istifadəsi:
Kortizon tərkibli dərmanların ağızdan, iynə ilə və ya damla şəklində uzun müddət istifadəsi, bəzi şəxslərdə göz təzyiqinin yüksəlməsinə gətirib çıxara bilər.
-
Göz travmaları və keçmiş göz əməliyyatları:
Göz ərazisinə alınan zərbələr və ya əvvəlcədən edilən cərrahi əməliyyatlar, göz daxili maye hərəkətini təsir edərək sonrakı dövrlərdə göz təzyiqi problemlərinə yol aça bilər.
Göz Təzyiqi Əlamətləri Nələrdir?
Göz təzyiqi, erkən mərhələlərdə çox vaxt əlamət vermədən irəliləyə bilər. Bu vəziyyət, xəstəliyin sakitçə irəliləməsinə və gec hiss edilməsinə şərait yaradabilir. İrəliləyən dövrlərdə isə bu əlamətlər görülə bilər:
-
Görmə sahəsində daralma
-
Baş ağrısı və göz ətrafında təzyiq hissi
-
İşıqların ətrafında halqalar görmə
-
Buludlu görmə
-
Nadirən gözdə ağrı və qızartı
Göz Təzyiqi Necə Ölçülür?
Göz təzyiqi ölçümü, göz müayinəsinin rutin və vacib bir parçasıdır. Bu əməliyyat tonometri adlanan üsulla həyata keçirilir. Günümüzdə fərqli tonometri texnikaları istifadə olunur:
-
Əlaqəsiz tonometri: Gözə hava üfürərək edilən, qısa və ağrısız bir ölçüm üsuludur.
-
Əlaqəli tonometri: Göz damlası ilə uyuşdurulduqdan sonra edilən, daha detallı və həssas ölçüm təmin edən bir üsuldur.
Göz Təzyiqi Niyə Vacibdir?
Göz təzyiqi, göz sağlamlığını birbaşa təsir edən və çox vaxt əlamət vermədən irəliləyən bir vəziyyətdir. Göz daxili təzyiqin uzun müddət normal dəyərlərin üzərində qalması, göz sinirinə zərər verərək qalıcı görmə itkilərinə yol aça bilər. Buna görə göz təzyiqi, yalnız ölçüm andakı bir dəyər olaraq deyil, müntəzəm izlənilməsi vacib bir sağlamlıq göstəricisi olaraq qiymətləndirilməlidir.
Göz təzyiqinin vacib olmasının başlıca səbəbləri bunlardır:
-
Göz sinirinə qalıcı zərər vermə imkanına malik olması:
Yüksək göz təzyiqi, zamanla göz sinir liflərinə təzyiq edərək bu strukturun zərər görməsinə səbəb ola bilər.
-
Əlamət vermədən irəliləyə bilməsi:
Göz təzyiqi, erkən dövrlərdə çox vaxt ağrı və ya görmə şikayəti yaratmaz. Bu vəziyyət, xəstəliyin hiss edilmədən irəliləməsinə və gec diaqnoz qoyulmasına səbəb ola bilər.
-
Görmə sahəsində daralmaya səbəb ola bilməsi:
Kontrol altında saxlanılmayan göz təzyiqi, əvvəlcə ətraf görmə sahəsində daralmaya yol açar. İrəliləyən dövrlərdə isə mərkəzi görmə təsirlənə bilər.
- Erkən diaqnozla kontrol altında saxlanıla bilməsi:
Göz təzyiqi erkən dövrdə aşkarlandığında, uyğun izləmə və üsullarla irəliləməsi yavaşladıla bilər.
Kimlər Göz Təzyiqi Baxımından Risk Altındadır?
Göz təzyiqi, müəyyən risk faktorlarına sahib şəxslərdə daha erkən yaşlarda ortaya çıxa bilər və ya daha sürətlə irəliləyə bilər. Buna görə risk qrupunda olan şəxslərin, hər hansı bir görmə şikayəti olmasa belə müntəzəm göz müayinələrini əhmal etməməsi vacibdir.
-
40 yaş və üzəri şəxslər
-
Ailəsində qlokom və göz təzyiqi hekayəsi olanlar
-
Diabet və hipertenziya xəstələri
-
Uzun müddət kortizon istifadə edən şəxslər
-
Göz travması və ya göz əməliyyatı keçirmiş şəxslər
-
Kornea strukturu incə olan şəxslər
Tez-tez Sorulan Suallar
Göz təzyiqi necə ölçülür?
Göz təzyiqi, tonometri üsulu ilə ölçülbilir. Ölçüm prosesi qısa müddət alır, adətən ağrısızdır və rutin göz müayinəsinin bir parçası olaraq tətbiq edilir.
Göz təzyiqi ölçümü nə qədər tez-tez edilməlidir?
Risk faktoru olmayan şəxslərdə ildə bir dəfə ölçüm edilməsi tövsiyə olunur. Risk qrupunda olan şəxslərdə isə ölçüm tezliyi, göz həkiminin qiymətləndirməsinə görə müəyyən edilə bilər.
Göz təzyiqi gənc yaşda da görülə bilərmi?
Bəli, göz təzyiqi hər yaşda ortaya çıxa bilər. Xüsusilə ailəsində qlokom hekayəsi olan şəxslərdə gənc yaşlarda da gorülə biləcəyi üçün müntəzəm kontrol vacibdir.
Stres göz təzyiqinə təsir edirmi?
Yüksək stress və uzun müddətli gərginlik, dolaylı olaraq göz təzyiqinə təsir göstərə bilər. Ancaq bu təsir şəxsdən şəxsə dəyişə biləcəyi üçün müntəzəm ölçüm və izləmə vacibdir.
