Nevüslər, digər adıyla xal; bədənin müxtəlif bölgələrində anadangəlmə və ya sonradan meydana gələ bilən dəridəki lezyonlardır. Bədəndəki qırmızı xal, qara xal və ya sonradan çıxan xallar əksər hallarda xoşxassəlidir, lakin bəzi hallarda ciddi dəri xəstəliklərinin xəbərçisi ola bilər. Hansı xallar təhlükəlidir, bəd xassəli xal necə müəyyən edilir və bədəndə xal niyə çıxır kimi suallar; xalların quruluşuna və şəxsin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə əsasən mütəxəssis dermatoloq tərəfindən qiymətləndirilməli olan mövzulardır.
Nevüslər zamanla yaşa bağlı olaraq forma dəyişdirə bilər; bəzi hallarda maliq hüceyrə artımını asanlaşdıra bilər. Bu səbəbdən müntəzəm nevüs nəzarəti vacibdir; hər hansı bir dəyişiklik müşahidə edildikdə dərhal mütəxəssis bir həkimə müraciət edilməlidir.
Nevüslər Necə Araşdırılır?
Dermatoskopiya adlanan bir üsulla xalların görüntüsü böyüdülərək araşdırılır və əgər ehtiyac varsa, biopsiya da götürülə bilər. Bu sayədə melanoma adlanan dəri xərçəngi erkən mərhələdə aşkarlanaraq, müalicə edilə bilir. Müalicə metodu, xalları növə, böyüklüyə və yerinə görə mütəxəssis həkim tərəfindən fərdi olaraq müəyyən edilir.
Nevüslər 6-12 Aylıq Aralıqlarla İzlənilməlidir
Xallar; Radyoqoter, Plexr Lazer, Kriyoterapiya və ya cərrahi müdaxilə ilə götürülə bilər. Bunların hər biri sadə və bölgəsəl anestezi ilə həyata keçirilə biləcək prosedurlardır.
Radyoqoter və ya Plexr Lazer tətbiq edilən bölgədə əvvəlcə qabıq əmələ gəlir, daha sonra bu qabıq öz-özünə düşərək orada çəhrayı bir iz yaradır. Bu çəhrayı sahə zamanla dərinin rənginə qayıdır. Yara izinin sağalması götürülən nevüsün yəni xalın dərinliyinə, böyüklüyünə və götürüldüyü bölgəyə görə dəyişir.
Adətən bu müalicələr bir seansda tamamlanır. Götürülən xal vəziyyətə görə patoloji araşdırmaya göndərilir. Xallar mütləq 6-12 aylıq aralıqlarla izlənilməlidir. Xüsusilə əl içi, barmaq ucları, ayaq altındakı xalların zədələnmələr səbəbindən malinqleşə biləcəyi üçün daha diqqətlə izlənilməli, lazım gələrsə erkən mərhələdə cərrahi proseslə çıxarılmalıdır.
Günəş Şüalarından Qorunun
Xallar anadangəlmə bədənimizdə ola bildiyi kimi, illər keçdikcə günəş şüalarının da təsiri ilə çoxala bilər. Günəşdən qoruyucu kremlərdən istifadə etmək həm xal çoxalmasının, həm də dəri yaşlanmasının qarşısını almaq üçün vacib amillərdəndir. Günəşin zərərli şüalarından qorunmaq üçün papaq və günəş gözlüyü istifadə olunması və dərinin günəş şüalarından qorunması çox vacibdir.
Xallarda Hansı Əlamətlərə Diqqət Edilməlidir?
Xallarda müşahidə olunan bəzi dəyişikliklər, erkən dövrdə mütəxəssis qiymətləndirilməsi gərəkən vəziyyətlərin xəbərçisi ola bilər. Aşağıdakı vəziyyətlərdə vaxt itirmədən dermatoloji mütəxəssisinə müraciət edilməlidir:
- Xalda asimetriya və ya kənar nizamsızlığı
- Rəng dəyişikliyi və ya bir neçə rəng daxil etməsi
- Çap böyüməsi və ya ani kiçilmə
- Səthdə qabıq əmələ gəlməsi və ya qaşınma
- Qanama və ya sızıntı
- Üzerində uzun süre geçməyən yara
Xallar quruluşlarına görə lazer texnikası və ya cərrahi üsullarla müalicə edilə bilər. Cərrahi üsulla götürülən xalların patoloji araşdırması həyata keçirilərək xoşxassəli və ya bəd xassəli olduqları müəyyən edilir. Xoşxassəli xalların bir qismi lazer ilə demək olar izsiz şəkildə götürülə bilər; sayısı çox olsa da bir seansda böyük dərəcədə müalicə edilə bilər.
Bədəndəki Qırmızı Xallar Nədir?
Bədəninizdə anidən ortaya çıxan qırmızı xallar, adətən "şərab ləkəsi" və ya "anjiom" adlandırılan, kiçik damar yumakları tərəfindən yaradılan xoşxassəli dəri təsisləridir. Bədəndəki qırmızı xal meydana gəlməsi, yaşla birlikdə arta biləcəyi kimi genetik faktorlarla və ya hormonal dəyişikliklərlə də əlaqəli ola bilər. Əksər halda zərərsiz olsalar da, sayılarının ani artışı və ya mövcud xallarda dəyişiklik müşahidə edildiyində mütləq dermatologiya mütəxəssisinə müraciət olunmalıdır. Çünki bədəndəki qırmızı xalların bəziləri, nadir olsa da, sistemik bir sağlamlıq probleminin əlaməti ola bilər.
Bədəndə Xal Niyə Çıxır?
Bədənimizdə xal meydana gəlməsi, genetik meyl və mühit faktorlarının birləşməsi ilə ortaya çıxır. Xüsusilə günəşə uzun müddətli məruz qalmaq, bədəndəki xalların həm sayını artıra bilər, həm də mövcud xalların dəyişməsinə səbəb ola bilər. Bununla birlikdə, hormonal dəyişikliklər, hamiləlik, gənclik dövrü və ya yaşlılıq kimi proseslərdə də bədəndəki xallarda artım müşahidə edilə bilər. Bəzi xallar anadan gəldiyi halda, bəziləri həyatın irəliləyən dövrlərində sonradan meydana çıxa bilər.
Bədəndə Xal Çoxalması Nə Deməkdir?
Bədəndəki xalların çoxalması, hər zaman ciddi bir vəziyyətin əlamətini göstərmir. Sürətlə və nəzarətsiz şəkildə çoxalan xallar, mütləq bir dermatolog tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Xüsusilə qısa müddətdə çox sayıda yeni xal meydana gəlirsə və ya mövcud xallarda böyümə, rəng dəyişməsi kimi əlamətlər varsa, erkən mərhələdə müdaxilə böyük əhəmiyyət daşıyır. Bədəndə xal çoxalmasını önləmək üçün günəşdən qoruyucu istifadə etmək, günəş şüalarından qorunmaq və mütəmadi olaraq dəri nəzarətləri etmək kifayət qədər təsirli üsullardır.
Bədəndəki Qara Xalların Xüsusiyyətləri Nədir?
Bədəndə qara xallar adətən melanin piqmentinin yoğun olduğu bölgələrdə meydana gəlir. Qara xallar anadangəlmə var ola bilər, lakin zamanla da inkişaf edə bilər. Bu növ xallar adətən xoşxassəlidir, amma kənarlarında nizamsızlıq, rəng dəyişikliyi və ya sürətlə böyümə kimi əlamətlər göstərdikdə diqqətli olunmalıdır. Xüsusilə qara xalların struktural dəyişiklik göstərməsi, erkən mərhələdə bir dəri xərçənginin əlaməti ola bildiyi üçün bu cür dəyişikliklər nəzərə alınmamalıdır.
Bədəndə Sonradan Çıxan Xallar Necə Yox Olar?
Sonradan çıxan xalların müalicəsi, xalların növünə və həkimin tövsiyəsinə görə dəyişir. Xoşxassəli xallarda hər hansı bir müalicə tələb olunmazkən, estetik narahatlıqlar və ya risk faktorları səbəbilə götürülmələri gərəkə bilər. Cərrahi eksizyon, kriyoterapiya və ya lazer müalicəsi kimi üsullar sonradan çıxan xalları aradan qaldırmaq üçün təsirli üsullardır.
Müalicədən sonrakı sağalma dövrü, tətbiq olunan üsula və xalların böyüklüyünə bağlı dəyişiklik göstərə bilər. Xüsusilə lazer üsulları ilə, iz qalmaq riski minimuma endirilə bilər. Hansı üsul tətbiq olunursa olunsun, sonradan çıxan xalların mütləq həkim tərəfindən qiymətləndirilməsi vacibdir.
Bəd Xassəli Xallar Necə Müəyyənləşdirilir?
Xalın rəng dəyişikliyi, asimetri və ya böyüməsi bəd xassəli ola bilər. Bəd xassəli xal aşkarlanmasında ən etibarlı üsul, mütəxəssis dermatoloq tərəfindən həyata keçirilən dermatoskopik müayinədir. Bununla yanaşı, aşağıdakı dəyişikliklər də bəd xassəli bir xalə işarə edə bilər və mütəxəssislə məsləhətləşməyi tələb edə bilər:
- Asimetrik forma və ya kənar nizamsızlığı
- Rəng dəyişikliyi və ya bir neçə rəng daxil etməsi
- Çap böyüməsi və ya ani kiçilmə
- Səthdə qabıq əmələ gəlməsi və ya qaşınma
- Qanama və ya sızıntı
Tez-tez Verilən Suallar
Bədəndəki qırmızı xal niyə meydana gəlir?
Bədəndə anidən meydana çıxan qırmızı xallar, tibb termini ilə "anjiomlar", adətən dəri altındakı kiçik damarların genişlənməsi nəticəsi meydana gəlir. Bu təsisatlar əksər halda xoşxassəlidir və yaşla birlikdə görünmə tezliyi artır.
Qırmızı xal meydana gəlməsi səbəbləri arasında genetik meyl başda gəlir, hormonal dəyişikliklər, yaşlanma prosesi, qaraciyər xəstəlikləri və bəzi dərmanların yan təsirləri də bu vəziyyətin yaranmasını təkan verə bilər. Çox zaman estetik narahatlıq xaricində bir sağlamlıq problemi yaratmaz. Bu xalların zamanla böyüməsi, rənginin tündləşməsi, qaşınma və ya qanama kimi əlamətlər göstərməsi halında dermatolojik müayinə ilə qiymətləndirilməsi tövsiyə edilir. Beləliklə mümkün dəri problemləri erkən dövrdə müəyyən edə bilinir.
Bədəndə xal niyə çıxır?
Xallar, dəridəki melanin piqmentini istehsal edən melanosit hüceyrələrinin toplanması ilə yaranır. Genetik faktorlar bu prosesdə ayırıcı rol oynayır; yəni ailə üzvlərindən biri xallarla zəngindirsə, sizdə də xal əmələ gəlməsi daha çox ola bilər.
Bununla yanaşı, həddindən artıq günəşə məruz qalmaq da xalların yaranmasında önəmli bir amildir. Uşaqlıq dövründə günəş şüasına çox məruz qalmaq, irəliləyən yaşlarda xal əmələ gəlmə riskini artırabilir.
Hormonal dəyişikliklərin yaşandığı yeniyetməlik, hamiləlik və menopauza kimi dövrlərdə də yeni xalların meydana çıxması normaldır. Bəzi xallar anadangəlmə gəlir, bəziləri isə zamanla və mühit faktorlarının təsiri ilə sonradan inkişaf etdirilə bilər. Bədənin yeni əmələ gəlmış xalları mütəmadi olaraq yoxlamaq, dəri sağlamlığı baxımından əhəmiyyətlidir.
Bədəndə xal çoxalması təhlükəli midir?
Xalların sayının artması həmişə bəd xassəli bir vəziyyətə işarə etmir. Gənc yaşlarda və hormonal dəyişikliklərin yaşandığı dövrlərdə xallarda çoxalma müşahidə edilə bilər.
Bununla birlikdə, xalların forma dəyişməsi, simetrisini itirməsi, rəngin tündləşməsi, nizamsız sərhədlərə sahib olması, qaşınması, qanaması və ya qısa müddətdə böyüməsi kimi vəziyyətlər dəri xərçənginin erkən əlamətləri arasında yer ala bilər. Bu cür dəyişikliklər müşahidə edildikdə dermatoloji mütəxəssisinə müraciət etmək olduqca önəmlidir. Mütəxəssislər, xalları dermatoskop adlanan xüsusi cihazlarla araşdırır və ehtiyac duyulsa, biopsiya kimi irəliləmiş ətraflı analizlər həyata keçiriblər. Unutmamalıdır ki, erkən diaqnoz, dəri xərçəngi kimi ciddi xəstəliklərin müalicəsində çox böyük rol oynayır.
Bədəndə sonradan çıxan xallar necə yox olur?
Sonradan çıxan xalların tamamilə aradan qaldırılması mümkün ola bilər; ancaq bu, xalların növünə, böyüklüyünə, dərinliyinə və mövqeyinə görə dəyişiklik göstərir. Müalicəyə başlamazdan əvvəl dermatoloq tərəfindən həyata keçirilən detallı qiymətləndirmə olduqca əhəmiyyətlidir. Xəstələrə öz başlarına hər hansı bir müdaxilədə bulunmamaları; infeksiya, iz qalma və ya ciddi dəri reaksiyası təhlükəsinə səbəb ola biləcəyi üçün önəmli olaraq qeyd edilir.
Əgər xal estetik baxımdan narahat edicidirsə və ya tibbi bir risk daşıdığı düşünülürsə, müxtəlif üsullarla götürülə bilər. Lazer tətbiqləri, piqmentli səthi xalları aradan qaldırmaq üçün üstünlük verildiyi halda, dərin və ya şübhəli xallarda cərrahi çıxarma üsulu tətbiq edilə bilər. Cərrahi müdaxilə ilə xal yerli anestezi altında çıxarılır və adətən patoloji müayinə üçün göndərilir.
Səthi xallar üçün isə kriyoterapiya (dondurma yöntemi) istifadə edilə bilər. Hangi yöntem tətbiq ediləcəksə yalnız dermatolog qərar verməli, xəstələr kendi başlarına müdahalede bulunmaktan çəkinməlidirlər. Əks halda infeksiya, iz qalması və ya ciddi dəri reaksiyaları kimi istənməyən nəticələr doğa bilər.
