Dəridə Qəhvəyi Ləkələr Niyə Yaranır, Necə Keçir?

Bədəndə görülən qəhvəyi ləkələr birçox insanda əvvəlcə estetik narahatlığa, sonra isə “Necə keçər?” sualına səbəb olur. Lakin bu görünüş tək bir səbəblə izah olunmur. Dəridə qəhvəyi ləkələr çoğu zaman hiperpigmentasiya başlığı altında qiymətləndirilir; yəni dərinin bəzi sahələrində piqmentin artması söz mövzusudur. Günləşmə ilə daha gözə çarpan ləkələr, hormon dəyişikləri ilə əlaqəli ola bilən melazma və ya akne, ekzema və sedef kimi proseslərdən sonra qalan tünd izlər eyni şey deyil. Buna görə də qəhvəyi ləkələri yüngülləşdirmə yanaşması, əvvəlcə ləkənin mümkün səbəbini anlamağı tələb edir.

Hər qəhvəyi sahə zərərsiz hesab edilməməlidir. Xüsusilə yeni ortaya çıxan, forması dəyişən, nizamsız sərhədli və ya bir neçə rəng tonunu ehtiva edən tünd lezyonlar sadə piqment artımından fərqli ola bilər. Bu halda evdə şərh vermək əvəzinə dermatoloji qiymətləndirmə lazımdır. Təhlükəsiz yanaşma, ləkələrin gözə çarpmasını azaltmağa yönəlik tədbirləri bilmək və şübhəli dəyişiklikləri vaxtında fərq etməkdir.

Bədəndəki Qəhvəyi Ləkələr Necə Yüngülləşdirilə Bilər?

Qəhvəyi ləkələrin yüngülləşməsi ləkənin səbəbinə, dəridə nə qədər müddətdir mövcud olduğuna və piqmentin nə dərəcədə gözə çarpdığına görə dəyişir. Buna görə hər kəsdə eyni nəticəni verən tək bir metod yoxdur. Ümumi yanaşma, ləkənin mümkün səbəbini müəyyənləşdirmək, tünləşməsinə töhfə verən amilləri azaltmaq və lazım olan hallarda dermatologiya mütəxəssisinin qiymətləndirməsinə əsasən uyğun metodu planlaşdırmaqdır.

Gündən Qorunma Əsas Addımdır

Günəşə məruz qalma, günəşlə əlaqəli qəhvəyi ləkələri artıra və artıq var olan bəzi ləkələri daha gözə çarpan hala gətirə bilər. Buna görə açıqda qalan sahələri geyimlə qorumaq, günəşin güclü olduğu saatlarda birbaşa mürizəni azaltmaq və mütəmadi olaraq günəş qoruyucu istifadə etmək əsas tədbirlər arasında yer alır. Gündən qorunma mövcud dəri ləkələrini birbaşa aradan qaldırmır; lakin günəşlə əlaqəli yeni piqment dəyişiklərinin və mövcud ləkələrdə tünləşmənin azalmasına kömək edə bilər.

Dərini Təhriş Edən Tətbiqlərdən Qaçmaq Lazımdır

Ləkəli sahəni sərt şəkildə ovmaq, tez-tez kesa etmək, soyucu ev tətbiqlərini sınamaq və ya dərini yandıran prosedurlara yönəlmək piqment artımını artıra bilər. Xüsusilə təhrik və ya iltihabdan sonra inkişaf edən tünd ləkələrdə bu cür müdaxilələr piqment dəyişikliyinin daha uzun müddət davam etməsinə səbəb ola bilər. Dəridəki rəng dəyişikliyini yüngülləşdirməyə çalışarkən yeni bir təhrikə səbəb olmaq, piqment dəyişikliyinin daha gözə çarpan və ya daha uzunmüddətli hala gəlməsinə yol aça bilər.

Altda Yatan Dəri Problemi Varsə Əvvəl Onun Nəzarətə Alınması Vacibdir

Postinflamatuar hiperpigmentasiya adlandırılan tünd izlər, akne, ekzema, sedef və ya sürtünmə kimi dərini qıcıqlandıran proseslərdən sonra inkişaf edə bilər. Belə halda yalnız ləkəyə fokuslanmaq kifayət etmir. Əvvəlcə dərini iltihablandıran və ya təhrik edən prosesin nəzarət altına alınması gərəkir. Əks halda eyni sahədə yeni rəng dəyişikləri yarana və mövcud ləkələr daha uzun müddət qala bilər.

Bədəndəki Qəhvəyi Ləkələr Niyə Yaranır?

Qəhvəyi ləkələrin tək bir səbəbi yoxdur. Dəri rəngini müəyyən edən melanin piqmentinin müəyyən sahələrdə artması, dəridə qəhvəyi rəng dəyişiklərinin ortaya çıxmasına səbəb ola bilər. Bu dəyişiklik günəşə məruz qalma, hormonal faktorlar və ya dəridə inkişaf edən təhrik və iltihablanma kimi fərqli səbəblərlə əlaqəli ola bilər.

Günəşlə Əlaqəli Ləkələr

Günəş görən sahələrdə zamanla gözə çarpan düz qəhvəyi sahələr, günəşlə əlaqəli piqment artımı ilə bağlı ola bilər. Əl üstü, çiyn, bel, üz və ayaqlar bu baxımdan daha çox diqqət çəkən nahiyələrdir. Şəxs uzun müddət gündə qalmadığı halda belə təkrarlanan günlük məruz qalma bəzi ləkələrin tünləşməsinə töhfə verə bilər.

Melazmaya Meyillilik

Hər çox hallarda melazmanın üz nahiyəsində görüldüyü bilinsə də, nadirən günəşə məruz qalan bədən sahələrində də piqment dəyişikləri izlənə bilər. Bu vəziyyət bəzi fərdlərdə hormon dəyişikləri və hamiləliklə əlaqəli ola bilər.

Təhrik və ya İltihab Sonrası Ləkələr

Akne, ekzema, sedef, qaşıma, sürtünmə və ya yalnış dəri tətbiqləri sonrasında inkişaf edən tünd izlər postinflamatuar hiperpigmentasiya kimi qiymətləndirilir. Burada görülən ləkə, ilkin dəri probleminin ardından geridə qalan piqment dəyişikliyidir. Təhrik davam edirsə və ya şəxs eyni sahəni qaşımağa davam edirsə, ləkənin daha davamlı görünməsi mümkündür.

Qəhvəyi Ləkələr Öz-özünə Keçərmi?

Bəzi qəhvəyi ləkələr zamanla açıla bilər, bəziləri isə uzun müddət eyni şəkildə qala bilər. Xüsusilə təhrik sonrası yaranan ləkələrdə, altda yatan problem sakitləşəndə və dərin yenidən qıcıqlandırılmadığı halda solma meyli görünə bilər. Buna qarşılıq günəşlə davamlı tünləşən ləkələrdə öz-özünə tam düzəlmə gözləmək çətin ola bilər.

Ləkənin nə qədər vaxtda yüngülləşəcəyini dəqiq demək doğru deyil. Dəri tipi, ləkənin səbəbi, günəşə məruz qalma və təhrikin davam edib-etməməsi bu prosesi təsir edər. Buna görə “gözləsəm mütləq keçər” və ya “heç keçməz” şəklində qəti fikir bildirmək etibarlı deyil. Xüsusilə görünüş dəyişirsə və ya şəxs bunun xall olub-olmadığından əmin deyilsə, dermatoloji qiymətləndirmə daha uyğundur.

Günəş Ləkəsi ilə Xalı Necə Ayırd Etmək Olar?

Hər qəhvəyi ləkə günəş ləkəsi deyil. Ev şəraitində aparılan müşahidə fikir verə bilər, lakin dəqiq diaqnoz təmin etməz.

Günəş Ləkəsində Tez Görülən Xüsusiyyətlər

Günəşlə əlaqəli ləkələr çoğu zaman düz və tək tona yaxın qəhvəyi sahələr şəklində görünə bilər. Adətən günəş görən sahələrdə diqqət çəkirlər və zamanla yavaş-yavaş daha gözə çarpan ola bilərlər. Yenə də bu görünüş təkbaşına kifayət deyil.

Xal və ya Başqa Bir Lezyonu Düşündürə Bilən Hallar

Daha məhdud sahə şəklində duran, zamanla forması dəyişən, ətraf dəridən aydın şəkildə fərqlənən və ya fərqli tonlar ehtiva edən tünd lezyonlar, xal daxil olmaqla başqa səbəblərlə əlaqəli ola bilər. Bir ləkəni yalnız fotosuna və ya ümumi görünüşünə baxaraq qiymətləndirmək mümkün deyil.  Bu səbəbdən xüsusilə yeni fərq edilən və ya görünüşü dəyişən lezyonlarda yalnız şəxsi müşahidəyə əsaslanmaq əvəzinə dermatoloji qiymətləndirmə daha uyğun ola bilər.

Hansə Qəhvəyi Ləkələr Dermatoloji Qiymətləndirmə Tələb Edir?

Bəzi əlamətlər sadə hiperpigmentasiyadan daha diqqətli qiymətləndirmə tələb edə bilər. Bu xəbərdarlıq işarələri həmişə ciddi bir xəstəlik olduğu mənasına gəlməsə də, başqa problemi istisna etmək üçün dermatoloji müayinə tələb edə bilər.

Yeni və ya Dəyişən Tünd Lezyonlar

Öncədən olmayan tünd bir ləkənin yaranması, mövcud bir sahənin böyüməsi və ya rənginin aydın şəkildə dəyişməsi vacibdir. Asimetriya, nizamsız sərhədlər, bir neçə rəng tonu, çapda böyümə və ya zamanla gözə çarpan dəyişiklik görülməsi dermatoloji qiymətləndirmə tələb edə biləcək əlamətlər arasındadır.

Qaşıntı, Qanama, Qabıq Bağlama və ya Ağrı Yoldaşlıq Edirsə

Uzun müddətdir duran bir ləkə sonradan qaşınırsa, qanayırsa, qabıq bağlayırsa, ağrılı hala gələrsə və ya aydın şişlik inkişaf edərsə, bunu sadə bir rəng dəyişikliyi kimi qiymətləndirməmək lazımdır. Bu cür dəyişikliklər yalnız sadə piqment artımı ilə izah oluna bilməyəcəyinə görə dermatologiya mütəxəssisi tərəfindən qiymətləndirilməsi uyğun ola bilər.