Dəri səthində görünən qara nöqtələr və kiçik ağ qabarcıqlar əksər hallarda komedon adlandırılan yaranmalardır. Məsamələrin yağ, ölü dəri hüceyrələri və digər qalıqlar səbəbilə tıxanması nəticəsində inkişaf edə bilən komedonlar, aknenin iltihablanmamış erkən dövr lezyonları arasında yer alır. Xüsusilə alın, burun, çənə və yanaqlarda görülə bilən bu yaranmalar açıq komedon və qapalı komedon olmaqla iki fərqli formada ortaya çıxa bilər. Komedon əmələ gəlməsində dəridəki yağ istehsalı, ölü dəri hüceyrələrinin məsamələrdə toplanması, hormonal dəyişikliklər və bəzi ətraf mühit amilləri rol oynaya bilər.
Komedon Nədir?
Komedon, dəridə yerləşən tük follikullarının və məsamələrin yağ (sebum), ölü dəri hüceyrələri və müxtəlif qalıqlar səbəbilə tıxanması nəticəsində yaranan dəri lezyonudur. Aknenin iltihablanmamış erkən dövr lezyonları arasında yer alan komedonlar, açıq komedon və qapalı komedon olmaqla iki fərqli şəkildə görülə bilər.
Açıq Komedon Nədir?
Açıq komedon, məsamə ağzının açıq qaldığı komedon növüdür. Xalq arasında qara nöqtə kimi tanınan bu yaranmalar, məsamə daxilində toplanan yağ və ölü dəri hüceyrələrinin havayla təması nəticəsində tünd rəngli görünüş qazanır. Qara rəngin səbəbi kir deyil, məsamə daxilindəki məzmunun oksidləşməsidir.
Qapalı Komedon Nədir?
Qapalı komedon, məsamə ağzının dəri səthi ilə örtülü olduğu komedon növüdür. Xalq arasında ağ nöqtə kimi adlandırılan bu yaranmalar, dəri üzərində kiçik, dəri rəngində və ya ağ qabarcıqlar şəklində görünə bilər.
Qapalı komedonlarda məsamə məzmunu xarici mühitlə təmasda olmadığı üçün qara rəng yaranmır. Xüsusilə alın, yanaq və çənə nahiyəsində tez-tez görülürlər. Dəri səthində nahamar teksturaya səbəb ola bilən qapalı komedonlar bəzi hallarda iltihablı akne lezyonlarına çevrilə bilər.
Komedon Niyə Yaranır?
Komedon əmələ gəlməsi, dəri məsamələrinin müxtəlif səbəblərlə tıxanması nəticəsində ortaya çıxa bilər. Dəridə istehsal olunan yağın (sebumun) artması, ölü dəri hüceyrələrinin məsamələrdən yetərincə uzaqlaşdırılmaması və bəzi ətraf mühit və ya hormonal amillər komedon inkişafına zəmin yarada bilər. Komedon əmələ gəlməsində rol oynaya bilən əsas amillər bunlardır:
- Həddindən artıq sebum istehsalı
Sebum, dərinin nəm balansının qorunmasına kömək edən təbii bir yağdır. Lakin yağ vəziləri normadan artıq çalışdıqda məsamələrdə yağ toplanması arta bilər. Toplanan yağ, ölü dəri hüceyrələri ilə birləşərək məsamələrin tıxanmasına və komedon əmələ gəlməsinə səbəb ola bilər.
- Ölü dəri hüceyrələri
Dərinin yenilənmə prosesində uzaqlaşdırılması gərəkən ölü dəri hüceyrələri bəzi hallarda məsamə daxilində toplanıb qala bilər. Bu toplanma məsamə açıqlığının daralmasına və komedon inkişafına töhfə verə bilər.
- Hormonal dəyişikliklər
Hormonal dəyişikliklər yağ vəzilərinin işləmə sürətinə təsir edə bilən amillər arasında yer alır. Yeniyetməlik dövrü, hamiləlik prosesi və ya hormonal tarazlıqda dəyişikliklərə səbəb ola bilən bəzi vəziyyətlərdə sebum istehsalında artım müşahidə oluna bilər. Bu hal komedon yaranma riskini artıra bilər.
- Məsamələri tıxaya bilən kosmetik məhsullar
Dəri tipinə uyğun olmayan bəzi kosmetik və şəxsi baxım məhsulları məsamələrin tıxanmasına töhfə verə bilər. Xüsusilə teksturası ağır olan məhsulların dəri səthində uzun müddət qalması, komedon əmələ gəlməsini asanlaşdıran amillərdən biri hesab edilir.
- Genetik və ətraf mühit amilləri
Komedon inkişafında genetik meylliliyin də təsirli ola biləcəyi düşünülür. Bununla yanaşı stress, hava çirkliliyi, yüksək rütubət dərəcəsi və həyat tərzi ilə bağlı bəzi amillər dəridəki yağ balansına təsir edərək komedon əmələ gəlməsinə səbəb ola bilər.
- Bəzi dərmanlar və tibbi vəziyyətlər
Bəzi dərmanların qəbulu və ya hormonal sistemi təsirləyə bilən müəyyən sağlamlıq vəziyyətləri dəridə yağ istehsalını dəyişdirə bilər. Bu dəyişikliklər bəzi şəxslərdə komedon inkişafı ilə əlaqəli ola bilər.
Qapalı Komedon Niyə Əmələ Gəlir?
Qapalı komedonlar, məsamə ağzının dəri səthi ilə örtülü qalması nəticəsində əmələ gəlir. Məsamə daxilində toplanan sebum, ölü dəri hüceyrələri və digər qalıqlar xarici mühitlə təmasda olmadığı üçün dəri üzərində kiçik, ağ və ya dəri rəngində qabarcıqlar şəklində görünə bilər.
Dəridə yağ istehsalının artması, ölü dəri hüceyrələrinin məsamələrdən yetərincə uzaqlaşdırılmaması, hormonal dəyişikliklər və məsamələri tıxaya bilən bəzi kosmetik məhsullar qapalı komedon əmələ gəlməsinə səbəb ola bilər. Xüsusilə alın, yanaq və çənə nahiyəsində tez-tez görülən qapalı komedonlar bəzi hallarda zamanla iltihablı akne lezyonlarına çevrilə bilər.
Komedon Necə Keçir?
Komedonların azalması və ya nəzarət altına alınması, əmələgəlmə səbəbinə, dəri tipinə və lezyonların yayğınlığına görə dəyişə bilər. Buna görə komedonlara yönəlik yanaşma fərdi şəkildə qiymətləndirilməlidir.
Komedonların idarə olunmasında dərinin müntəzəm şəkildə təmizlənməsi, məsamələri tıxaya biləcək amillərin müəyyən edilməsi və uyğun dəri baxımı vərdişlərinin davam etdirilməsi vacibdir. Bəzi şəxslərdə yalnız dəri baxımı tətbiqləri kifayət etməyə bilər və dermatoloji müalicə üsullarına da ehtiyac ola bilər.
Açıq və qapalı komedonlar fərqli xüsusiyyətlər göstərə bildiyi üçün tətbiq oluna biləcək yanaşmalar da dəyişə bilər. Xüsusilə geniş yayılmış, uzun müddət davam edən və ya akne ilə birlikdə görülən komedonlarda dermatologiya mütəxəssisi tərəfindən aparılan qiymətləndirmə, uyğun müalicə planının müəyyən edilməsinə kömək edə bilər.
Komedon Müalicəsi Necə Aparılır?
Komedon müalicəsi; lezyonların növünə, yayğınlığına, şəxsin dəri tipinə və yoldaşlıq edən aknenin olub-olmamasına görə planlaşdırıla bilər. Müalicə prosesində məqsəd, məsamələrdəki tıxanmanın azaldılması və yeni komedon yaranmasının nəzarət altına alınmasıdır.
- Topikal müalicə yanaşmaları
Komedon müalicəsində dermatologiya mütəxəssisi tərəfindən uyğun görülən bəzi topikal məhsullardan faydalana bilər. Salisil turşusu (BHA), alfa hidroksi turşular (AHA) və retinoid tərkibli tətbiqlər; məsamələrdə toplanan yağ və ölü dəri hüceyrələrinin uzaqlaşdırılmasına kömək edə bilər. İstifadə olunacaq məhsulların növü və tətbiq üsulu şəxsdən şəxsə dəyişə bilər.
- Retinoid tərkibli müalicələr
Retinoidlər, dəri hüceyrələrinin yenilənmə prosesini tənzimləməyə kömək edə bilən A vitamini törəməsi birləşmələrdir. Açıq və qapalı komedonların müalicəsində dermatoloji praktikasında tez-tez istifadə olunan yanaşmalar arasındadır.
- Dermatoloji tətbiqlər
Bəzi hallarda komedonların təmizlənməsinə yönəlik dermatoloji tətbiqlər nəzərdən keçirilə bilər. Bu prosedurlar, səhiyyə peşəkarları tərəfindən uyğun şəraitdə həyata keçirilir və komedonların şəxsin özü tərəfindən sıxılması və ya çıxarılmağa çalışılması məsləhət görülmür.
- Dərman müalicələri
Yayğın və ya davamlı gedişli komedonlarda dermatologiya mütəxəssisi tərəfindən müxtəlif dərman müalicələri planlaşdırıla bilər. Müalicə seçimi; komedonların yayğınlığı, yoldaşlıq edən akne lezyonları və şəxsin ümumi sağlamlıq vəziyyəti nəzərə alınaraq aparılır.
Komedon Müalicəsində İstifadə Olunan Dərmanlar Hansılardır?
Komedon müalicəsində istifadə oluna bilən dərmanlar; komedonların növünə, yayğınlığına, şəxsin dəri tipinə və yoldaşlıq edən dəri problemlərinə görə dəyişə bilər. Buna görə dərman müalicəsi dermatologiya mütəxəssisi tərəfindən aparılacaq qiymətləndirmədən sonra planlaşdırılır.
Müalicə prosesində məsamələrdəki tıxanmanın azaldılmasına və dəri yenilənmə prosesinin tənzimlənməsinə kömək edə bilən topikal müalicələrdən faydalanmaq mümkündür. Bəzi hallarda retinoid törəməsi dərmanlar, salisil turşusu tərkibli tətbiqlər, azelain turşusu və ya fərqli təsiredici maddələr ehtiva edən müalicə variantları nəzərdən keçirilə bilər.
Komedonlara iltihablı akne lezyonlarının yoldaşlıq etdiyi hallarda fərqli müalicə yanaşmaları da gündəmə gələ bilər. İstifadə olunacaq dərmanların növü, dozası və müalicə müddəti şəxsdən şəxsə dəyişə biləcəyi üçün dərmanların həkim məsləhəti olmadan istifadə edilməsi uyğun deyil.
Komedon Müalicəsi Nə Qədər Davam Edir?
Komedon müalicəsinin müddəti; komedonların yayğınlığına, növünə, şəxsin dəri tipinə və tətbiq olunan müalicə üsuluna görə dəyişə bilər. Buna görə bütün şəxslər üçün keçərli tək bir müalicə müddəti mövcud deyil.
Topikal müalicələr tətbiq olunduqda dəridəki dəyişikliklərin fərq edilmək üçün adətən bir neçə həftə vaxt tələb oluna bilər. Daha yayğın və ya uzun müddətdir davam edən komedonlarda isə müalicə prosesi daha uzun çəkə və müntəzəm izləmə tələb edə bilər.
Müalicə müddətində dermatologiya mütəxəssisinin tövsiyə etdiyi tətbiqlərin müntəzəm şəkildə davam etdirilməsi önəmlidir. Komedonların şüursuz şəkildə sıxılması, müalicənin nizamsız tətbiqi və ya dərini qıcıqlandıra biləcək prosedurlar sağalma prosesinə mənfi təsir göstərə bilər.
Komedon Əmələ Gəlməsi Necə Qarşısı Alına Bilər?
Dəridə yağ, ölü dəri hüceyrələri və digər qalıqların məsamələrdə toplanmasına səbəb ola biləcək amillərin azaldılması, komedon yaranmasının qarşısını almaq üçün təsirli ola bilər.
Dərinin müntəzəm şəkildə təmizlənməsi, dəri tipinə uyğun məhsulların seçilməsi və məsamələri tıxaya bilən kosmetik məhsullardan uzaq durulması, komedon əmələ gəlməsinə təsir göstərə bilən amillər arasındadır. Bununla yanaşı, komedonların sıxılması və ya dəri səthinə zərər verə biləcək tətbiqlərin seçilməsi tövsiyə olunmur.
- Çay ağacı yağı
Çay ağacı yağı, dəri baxımında geniş istifadə olunan bitki mənşəli tərkiblərdən biridir. Akne meylli dərilər üzərindəki mümkün təsirləri bəzi tədqiqatlarda araşdırılmış olsa da, komedon əmələ gəlməsinin qarşısını almaqda effektivliyi elmi cəhətdən qəti şəkildə sübut olunmamışdır; təsiri şəxsdən şəxsə dəyişə bilər.
Saf çay ağacı yağı bəzi şəxslərdə dəridə qıcıqlanma və ya həssaslığa səbəb ola bilər. Buna görə çay ağacı yağı tərkibli məhsulların istifadəsi barədə dermatologiya mütəxəssisinə müraciət edilməsi tövsiyə olunur.
- Gil maskaları və oxşar tətbiqlər
Gil maskaları və müxtəlif dəri baxımı prosedurları, dəri səthindəki artıq yağın uzaqlaşdırılmasına dəstək ola bilər. Lakin bu tətbiqlərin effektivliyi və uyğunluğu şəxsin dəri tipinə görə dəyişə biləcəyindən, istifadə tezliyi və məhsul seçiminin dermatologiya mütəxəssisinin tövsiyəsi ilə müəyyən olunması daha təhlükəsiz yanaşma hesab edilir. Səhv və ya həddindən artıq istifadə dəri baryerinin zədələnməsinə yol aça bilər.
- Həyat tərzi vərdişləri
Yuxu rejimi, stress səviyyəsi, ətraf mühit amilləri və qidalanma vərdişlərinin dəri sağlamlığı üzərində təsirli ola biləcəyi düşünülür. Lakin komedon əmələ gəlməsi tək bir səbəbdən qaynaqlanmadığı üçün bu amillərin təsiri şəxsdən şəxsə dəyişə bilər.
Tez-tez verilən suallar
Komedon ilə akne eyni şeydir?
Komedonlar aknenin başlanğıc lezyonları arasında yer alır. Lakin hər komedon iltihablı akneyə çevrilməyə bilər.
Qapalı komedonlar özü-özünə keçərmi?
Bəzi qapalı komedonlar zamanla geriləyə bilər. Lakin uzun müddət davam edən və ya yayqınlaşan hallarda dermatoloji qiymətləndirmə gərəkə bilər.
Komedon sıxılmalıdır?
Komedonların şüursuz şəkildə sıxılması tövsiyə olunmur. Bu hal dəridə qıcıqlanma, infeksiya və ya ləkə əmələ gəlməsinə yol aça bilər.
Komedon ən çox hansı nahiyələrdə görünür?
Komedonlar ən çox alın, burun, çənə, yanaqlar, bel və sinə nahiyəsində görülür.
Komedon müalicəsi nə qədər davam edir?
Komedon müalicəsinin müddəti; komedonların yayğınlığına, növünə, şəxsin dəri tipinə və tətbiq olunan müalicə üsuluna görə dəyişə bilər. Düzgün məhsullar və müalicə müntəzəm tətbiq olunduqda, gözlə görünən yaxşılaşma adətən 4–8 həftə arasında başlayır. Tamamilə hamar bir dəri üçün təxminən 3 aya qədər müddət gərəkə bilər.
Komedon necə keçər?
Komedonların idarə olunmasında salisil turşusu (BHA) tərkibli təmizləndiricilər, müntəzəm ölü dəri soyucu tətbiqlər və non-komedogenik məhsul seçimi kimi dəri baxımı vərdişləri dəstəkçi ola bilər. Lakin hər şəxsin dəri tipi fərqli olduğundan, hansı yanaşmanın uyğun olduğu dermatologiya mütəxəssisi tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Davamlı və ya yayğın komedonlarda mütləq mütəxəssis nəzarətində müalicə planlanması tövsiyə olunur.
