Bocavirus (HBoV) Nədir? Bocavirusun Əlamətləri Nələrdir?

Bocavirus, xüsusilə uşaqlıq dövründə müşahidə edilən və adətən tənəffüs yollarını təsir edən viral infeksiya səbəblərindən biridir. Son illərdə laborator müayinə üsullarının inkişafı ilə daha tez-tez müəyyən edilən bu virus, üst tənəffüs yolu infeksiyalara bənzər əlamətlərlə davam edə bilər. Çoxu halda yüngül və öz-özünə sağalan bir tablonu göstərməsinə baxmayaraq, bəzi uşaqlarda daha yaxın nəzarət altında saxlanmalıdır.

Bocavirus Nədir?

Bocavirus (HBoV), Parvoviridae ailəsinə aid viral bir virusdur. İlk dəfə 2005-ci ildə müəyyən edilən bu virus, dünya miqyasında uşaqlarda müşahidə edilən tənəffüs yolu infeksiyalarının ən yayılmış səbəblərindən biri kimi qəbul edilir. 

Bocavirus, tək başına bir infeksiyaya səbəb ola biləcəyi kimi, tez-tez RSV (Respirator Sinsisiyal Virus) və ya İnfluenza kimi digər viruslarla birlikdə ko-infeksiya şəklində də görsənə bilər. Ən çox 6 ay ilə 3 yaş arası uşaqlarda rastlanmaqla birlikdə, immun sistemi hələ tam inkişaf etməmiş körpələrdə daha aşkar görülə bilər. 

Bocavirus Necə Yoluxur?

Bocavirus, yoluxucu bir quruluşa malikdir və mövsüm keçişlərində, xüsusilə qış və bahar aylarında görülmə sıxlığı arta bilər. Yoluxma yolları digər viral tənəffüs yolu xəstəlikləri ilə oxşarlıq göstərir:

• Damcı Yolu: Xəsdə şəxsin öskürməsi, asqırması və ya danışması zamanı havaya yayılan damcıların tənəffüsü ən əsas yoluxma yoludur.

• Yaxın Təmas: Enfekte şəxslərlə əl sıxmaq, sarılmaq və ya öpmək virusun keçişini asanlaşdıra bilər.

• Ortaq İstifadə Edilən Əşyalar: Virus, cansız səthlərdə bir müddət canlı qala bilər. Körpələrdəki oyuncaqlar, qapı tutacaqları və ya ümumi dəsmallar vasitəsilə yoluxma baş verə bilər.

• Çirkli Əllər: Virusun yoluxduğu bir səthə toxunduqdan sonra əllərin ağız, burun və ya gözlərlə əlaqəyə girməsi infeksiyaya zəmin yarada bilər.

Bocavirusun Əlamətləri Nələrdir?

Bocavirus infeksiyası, yüngül bir soyuqdəymə şəklində başlayır, lakin alt tənəffüs yollarına endikdə tablonun şiddəti dəyişə bilər. Tez-tez görünən bocavirus əlamətləri bunlardır:

• Yüksək və ya Orta İstilik: Bədənin virusla mübarizə apardığının ilk əlamətidir.

• Burun Axıntısı və Tıxanma: Klassik üst tənəffüs yolu infeksiyası göstəricisidir.

• Öskürək: Başlanğıcda quru olan öskürək, irəliləyən günlərdə bəlğəmli bir hal ala bilər.

• Xırıltılı Nəfəsalınma: Kiçik uşaqlarda bronxların təsirlənməsi ilə fitə bənzər bir nəfəsalınma eşidilə bilər.

• Boğaz Ağrısı və Yutmağa Çətinlik: Boğazdakı iltihab iştahsızlığa səbəb ola bilər.

• Halsızlıq və Narahatlıq: Uşaqlarda yuxuya meyil və bədəndə bir zəiflik müşahidə edilə bilər.

• Sindirim Sistemi Şikayətləri: Bəzi hallarda tənəffüs əlamətlərinə ishal, qusma və qarın ağrısı yoldaşlıq edə bilər.

Bocavirus Risk Qrupunda Kimlər Yer Alır?

Sağlam şəxslərdə bocavirus adətən öz-özünə məhdudlaşan bir xəstəlikdir. Ancaq bəzi qruplarda tablo daha ağır müşahidə edilə bilər:

• Prematüre Körpələr: Ağciyər inkişafı hələ tamamlanmamış olan körpələr.

• Xronik Ağciyər Xəstəliyi Olanlar: Astma və ya bronkopulmoner displazi kimi xəstəlikləri olan uşaqlar.

• Anadangəlmə Ürək Xəstəlikləri: Ürək və dövran sistemi zəif olan şəxslər.

• İmmun Sistemi Basqılanmış Şəxslər: Kimyaterapiya alanlar və ya immun yetərsizliyi olanlar.

• Körpələr və Məktəbə Gedən Kiçik Uşaqlar: Daim virusa məruz qaldıqları üçün xəstəlik daha müqavimətli ola bilər.

Bocavirus Testi Necə Aparılır?

Bocavirusu digər viral infeksiyalardan ayırmaq klinik müayinə ilə çətindir. Dəqiq diaqnoz üçün laborator testlərə ehtiyac duyula bilər.

• PCR Testi: Bocavirusun diaqnozunda etibarlı bir üsuldur. Burun və boğazdan alınan bir sürüntü nümunəsi üzərindən virusun genetik materiayasını taranır.

• Tənəffüs Paneli: Genişləndirilmiş Tənəffüs Paneli testləri ilə tək bir sürüntü ilə bocavirus daxil 15-20 fərqli virus eyni anda tarana bilər.

Niyə Hər Halda Test Aparılmır? 

Ümumi durumu yaxşı olan və evdə baxıla biləcək uşaqlarda test aparılmasına ehtiyac duyulmaya bilər. Lakin istiliyin düşmədiyi, tənəffüs çətinliyinin başladığı və ya altda yatan xronik bir xəstəliyi olan hallarda fərqli diaqnoz üçün testin aparılması vacibdir.

Bocavirusun Müalicəsi Necə Aparılır?

Bocavirus üçün xüsusi antiviral dərmanlar mövcud deyil. Müalicənin əsas hədəfi, xəstənin şikayətlərini azaltmaq və bədənin virusu məğlub etməsinə dəstək olmaqdır.

• Maye Dəstəyi: İstilik və tənəffüs yolu ilə itirilmiş mayenin əvəzinə qoyulması, bəlğəmin yumuşaması üçün vacibdir. Bol su, ana südü və ya şorba istehlakı dəstəklənməlidir.

• İstilik Kontrolu: Həkim tövsiyəsi ilə istilik salıcılar istifadə edilə bilər.

• Burun Higeni: Serum fizyoloji ilə burun kanallarının açıq tutulması, uşağın daha rahat nəfəs almasına və qidalanmasına kömək edə bilər.

• İstirahət: Bədənin enerjisini sağalamağa xərcləməsi üçün dinlənmə vacibdir.

Bocavirusa Hansı Bölmə Baxır?

Bocavirus əlamətləri göstərən uşaqlar və yetkinlərin müraciət etməli olduqları ixtisas sahələri fərqli ola bilər. Düzgün diaqnoz və vaxtında müdaxilə üçün aşağıdakı bölmələrdən randevu alınmalıdır:

• Uşaq Sağlamlığı və Xəstəlikləri (Pediatriya): Bocavirus ən çox körpələrdə və uşaqlarda müşahidə edildiyi üçün ilk müraciət nöqtəsi uşaq həkimləridir. Uzman həkim, fiziki müayinə sonrası lazım görsə tənəffüs paneli testi edərək diaqnozu dəqiqləşdirir.

• Uşaq Enfeksiyon Xəstəlikləri: Xəstəlik təkrarlanarsa, uşağın immun sistemi ilə bağlı bir risk söz konusuysa və ya tablo zötüre kimi ağır bir seyir göstərərsə bu sahədə ixtisaslaşmış həkimlərə müraciət edilməsi tövsiyə edilir.

• Qulaq Burun Boğaz (KBB): Şiddətli boğaz ağrısı, orta qulaq iltihabı şübhəsi və ya geniz eti problemləri ilə birlikdə müşahidə edilən hallarda KBB uzmanı değerlendirməsi tələb oluna bilər.

• İnfeksiyon Xəstəliklər və Klinik Mikrobiologiya: Bocavirus nadir hallarda yetkinlərdə və yaşlılarda ağır gedişata səbəb ola bilər. Bu durumda yetkin xəstələr üçün infeksion xəstəliklər uzmanına müraciət edilməsi tövsiyə olunur.

Bocavirus Necə Keçir?

Xəstəliyin gedişi şəxsin immun sisteminə görə dəyişilə bilər. Ümumi olaraq əlamətlər 7 ilə 10 gün ərzində azalır. Ancaq öskürək və halsızlıq kimi şikayətlərin tamamilə keçməsi 2-3 həftə çəkə bilər.

Evdə müalicə prosesində:

• Otağın nəm tarazlığı təmin edilməlidir.

• Siqaret tüstüsündən uzaq durulmalıdır.

• Az az və tez-tez yeyim qaydalarına keçilməlidir.

Bocavirusdan Qorunma Yolları Nələrdir?

Bocavirus üçün xüsusi bir peyvənd hələ mövcud deyil. Buna görə, xüsusilə qış və bahar aylarında virusdan qorunmaq üçün ümumi gigiyena qaydalarına və immun sistemini dəstəkləyici tədbirlərə diqqət yetirmək lazımdır. 

• Əl Gigiyenası: Virusdan qorunmanın ən təsirli yolu əlləri sabun və su ilə ən azı 20 saniyə yumaqdır. Uşaqlara yeməkdən əvvəl, çöldən gəlincə və tualet sonrası əl yumaq alışqanlığı qazandırılmalıdır.

• Təmasdan Uzaq Durma: Xəstəlik əlaməti göstərən şəxslərdən mümkün qədər uzaq durulmalıdır. Kalabalık və qapalı yerlərdə geçirilen süre mehdudlaşdırılmalıdır.

• Yüzey Dezenfeksiyası: Qapı tutacaqları, işıq düymələri və xüsusilə uşaqların birlikdə istifadə etdiyi oyuncaqlar müntəzəm olaraq dezinfekte edilməlidir. Virus, bərk səthlərdə uzun müddət canlı qala bilər.

• Əllərin Üzdən Uzaq Tutulması: Virus; ağız, burun və göz yoluyla bədənə daxil olur. Uşaqlara əllərini üzüllərinə sürməməyi öyrədilməlidir.

• Havalandırma: Ev, sinif və bağça kimi yerlər gün ərzində tez-tez havalandırılaraq içəridəki virus yüki azaldılmalıdır.

• Sağlam Yemək və Yuxu: İmmun sistemi, virusa qarşı mübarizədə ən böyük dəstəkdir. Mövsümə uyğun tərəvəz-meyvə istehlakı və müntəzəm yuxu saatı, uşaqların müqavimətini artırır.

• Əşya Paylaşımının Qabağı Alınması: Xəstəlik dövüründə stəkan, dəsmal, çəngəl-bıçaq və yastıq kimi şəxsi əşyaların birgə istifadə edilməməsinə diqqət yetirilməlidir.

Tez-Tez Soruşulan Suallar

Bocavirus nəçən günə keçir?

Bocavirus adətən 5 ilə 10 gün içində əlamətlərin yüngülləşməsi ilə birlikdə sağalır. Ancaq bəzi uşaqlar üçün öskürək və burun axıntısı daha uzun ola bilər.

Bocavirus testi necə aparılır?

Bocavirus testi, gərəkli hallarda PCR üsulu ilə aparılır. Test üçün burun və boğazdan alınan sürüntü nümunəsi laborator mühitdə araşdırılaraq virusun varlığı araşdırılır.

Bocavirus təkrarlanırmı?

Bocavirus infeksiyası sonrası immunitet inkişaf edə bilər ancaq uşaqlar fərqli viral infeksiyalar səbəbilə bənzər əlamətləri təkrarlaya bilər. 

Bocavirus ağciyərlərə inə bilərmi?

Bəzi hallarda bocavirus alt tənəffüs yollarını təsir edə bilər və xırıltılı nəfəsalınma kimi əlamətlərə səbəb ola bilər. Bu durum xüsusilə kiçik körpələrdə daha yaxın nəzarət altında saxlanılmalıdır.