Ezotropiya (İçəri Göz Yanaşması) Nədir?

Ezotropiya, gözlərin birinin ya da hər ikisinin içəriyə doğru sürüşməsi ilə xarakterizə edilən bir şaşılıq (strabismus) növüdür. Bu vəziyyət görmə inkişafını və iki gözün birlikdə işləmə qabiliyyətini birbaşa təsirləndirən önəmli bir göz sağlamlığı problemi kimi qəbul edilməlidir. Ezotropiya erkən dövrdə fərq olunub uyğun şəkildə idarə edilmədiyi zaman göz tənbəlliyi (ambliyopi) və dərinlik algısında qalıcı problemlər kimi nəticələrə səbəb ola bilər. Buna görə körpəlik və uşaqlıq çağında müntəzəm göz müayinələri önəmlidir.

Ezotropiya Nədir?

Ezotropiya, gözlərdən birinin ya da hər ikisinin içəriyə doğru sürüşməsi ilə xarakterizə edilən bir şaşılıq (strabismus) növüdür. Xalq arasında içəri göz sürüşməsi olaraq da bilinən bu vəziyyət, göz əzələləri arasındakı balansın pozulması nəticəsində meydana gəlir və gözlərin eyni nöqtəyə birlikdə fokuslanmasını çətinləşdirə bilər.

Ezotropiya yalnızca xarici görünüşlə bağlı bir problem deyil. Xüsusilə körpəlik və uşaqlıq dövründə inkişaf etdikdə, görmə sisteminin sağlam inkişafını mənfi təsir göstərə bilər. Müalicə edilmədiyi hallarda isə göz tənbəlliyi, dərinlik algısında pozulma və iki gözlə birlikdə görmə qabiliyyətinin yetərincə inkişaf etməməsi kimi nəticələrə səbəb ola bilər.

Ezotropiya daimi ola biləcəyi kimi, zaman-zaman ortaya çıxan aralıklı bir gediş də göstərə bilər. Tək gözdə müşahidə oluna biləcəyikimi, hər iki gözün dəyişkən olaraq içəriyə sürüşməsi şəklində də izlənilə bilər.

Ezotropiya Növləri Hansılardır?

Ezotropiya, ortaya çıxma zamanı, səbəbləri və gediş xüsusiyyətlərinə görə fərqli növlərə ayrılır. Hər ezotropiya növü eyni klinik xüsusiyyətləri göstərməyə bilər və izləmə prosesi fərqlilik göstərə bilər.

Ezotropiyanın başlıca növləri bunlardır:

İnfantil Ezotropiya

İnfantil ezotropiya, adətən doğumdan sonrakı ilk 6 ay içində ortaya çıxan içəri göz sürüşməsidir. Bu növdə göz sürüşməsi adətən daimi olub erkən dövrdə fərq olunması hər zaman asan olmaya bilər.

İnfantil ezotropiya, görmə sisteminin inkişaf prosesini təsir edə biləcəyi üçün yaxından izlənilməsi lazım olan bir vəziyyətdir. Bəzi hallarda göz tənbəlliyi və iki gözlə birlikdə görmə problemləri müşayiət edə bilər.

Akomodativ Ezotropiya

Akomodativ ezotropiya, adətən hipermetropiya ilə əlaqəli olaraq inkişaf edir. Gözlərin aydın görə bilmək üçün daha çox fokuslanma səyi, içəriyə doğru sürüşməyə səbəb ola bilər. Bu növ ezotropiyada uygun gözlük istifadəsi, göz sürüşməsinin azalmasına və ya nəzarət altına alınmasına kömək edə bilər. Akomodativ ezotropiya adətən uşaq dövründə fərq edilir.

Ədinsəl Ezotropiya

Ədinsəl ezotropiya, körpəlik dövrü xaricində, uşaqlıq ya da yetkinlikdə sonradan ortaya çıxan içəri göz sürüşməsidir. Travma, bəzi sistemik xəstəliklər, görmə itməsi və ya nevroloji səbəblər bu tabloya zəmin yarada bilər.

Aralıklı Ezotropiya

Bu növdə göz sürüşməsi daimi deyil və müəyyən hallarda ortaya çıxır. Yorğunluq, diqqət dağınıqlığı və ya xəstəlik dövrlərində içəri sürüşmə daha nəzərəçarpan hala gələ bilər. Aralıklı ezotropiya, erkən dövrdə fərq olunmadığında zamanla qalıcı hala dönüşə bilər.

Uşaqlarda Göz Sürüşməsi (Ezotropiya) Necə Anlaşılır?

Uşaqlarda göz sürüşməsi (ezotropiya), xüsusilə erkən yaşlarda hər zaman asanlıqla aşkar olunmaya bilər. Ancaq bəzi davranışlar və vizual ipucları, ailələr üçün önəmli xəbərdarlıq siqnalları ola bilər.

Uşaqlarda ezotropiyanın başlıca əlamətləri bunlardır:

• Uşağın gözlərindən birinin ya da hər ikisinin içəriyə doğru sürüşmüş görünməsi

• Fotoşəkillərdə, fleşli çəkimlərdə gözlərdən birinin fərqli istiqamətə baxır kimi görünməsi

• Uşağın aydın görmək üçün başını daim eyni istiqamətə əyməsi və ya üzünü müəyyən bir bucaqla tutması

• Tək gözünü bağlama, qısma və ya bir gözü ilə baxmağı seçmə davranışı

• Yaxın və ya uzaq obyektlərə baxarkən tez yorulma və diqqət dağınıqlığı

Körpəlik dövründə göz sürüşmələri zaman-zaman keçici ola bilər; ancaq bu vəziyyətin qalıcı olub-olmadığını müəyyən etmək üçün göz müayinəsi ilə aparılmalıdır. Xüsusilə 6-cı aydan sonra davam edən və ya getdikcə nəzərəçarpan hala gələn içəri göz sürüşmələri, qiymətləndirilməli olan önəmli bir əlamətdir.

Ezotropiya Əlamətləri Nələrdir?

Ezotropiya əlamətləri, göz sürüşməsinin dərəcəsinə, daimi ya da aralıklı olmasına və uşağın yaşına görə fərqlilik göstərə bilər. Bəzi uşaqlarda əlamətlər kənardan asanlıqla fərq edilə bilirkən, bəzi hallarda daha səssiz və dolayı əlamətlərlə özünü göstərə bilər.

Ezotropiyada ən sıx rast gəlinən əlamətlər bunlardır:

• Göz sürüşməsinin yorğunluq, dağınıqlıq və ya xəstəlik dövrlərində daha nəzərəçarpan hala gəlməsi

• Fotoşəkillərdə gözlərin eyni nöqtəyə baxmır kimi görünməsi

• Uşağın aydın görmək üçün başını müəyyən bir istiqamətə əyməsi və ya üzünü sabit bir bucaqla tutması

• Tək gözünü bağlama, qısma və ya bir gözü ilə baxmağı seçmə

• Vizual diqqət və fokuslanma çətinliyi

Ezotropiya Necə Diaqnoz Edilir?

Diaqnoz prosesinin məqsədi yalnızca gözlərin içəri sürüşməsini müəyyənləşdirmək deyil; sürüşmənin dərəcəsini, növünü və görmə inkişafı üzərindəki təsirlərini ətraflı şəkildə qiymətləndirməkdir.

Ezotropiya diaqnozunda bu qiymətləndirmələr aparıla bilər:

• Göz hizalanmasının qiymətləndirilməsi: Gözlərin baxış oxları incələnir, içəri sürüşmənin daimi mi yoxsa aralıklı mı olduğu müəyyən edilir.

• Şaşılıq ölçmələri: Xüsusi testlər və ölçüm metodları ilə göz sürüşməsinin bucağı və şiddəti təyin edilə bilər.

• Qırılma qüsuru müayinəsi: Hipermetropiya kimi qırılma qüsurlarının ezotropiya ilə əlaqəsi qiymətləndirilir; lazım gəldikdə damlalı müayinə edilə bilər.

• Görmə kəskinliyi ölçümü: Hər iki gözün görmə səviyyəsi ayrı-ayrı ölçülərək göz tənbəlliyi riski araşdırılır.

• İki gözlə birlikdə görmə qiymətləndirilməsi: Gözlərin birlikdə işləmə qabiliyyəti və dərinlik algısı incələnə bilər.

Körpələrdə və kiçik uşaqlarda müayinə, yaşa uyğun yöntemlərlə aparılır. Ailədən alınan müşahidələr və uşağın günlük davranışları da diaqnoz prosesində önəmlidir.

Ezotropiya Müalicə Yöntəmləri Hansılardır?

Ezotropiya müalicə yöntemləri, göz sürüşməsinin növünə, dərəcəsinə, xəstənin yaşına və görmə inkişafının vəziyyətinə görə planlana bilər. Müalicənin əsas məqsədi; gözlərin hizalanmasını təmin etmək, iki gözlə birlikdə görmə qabiliyyətini dəstəkləmək və uşaqlarda göz tənbəlliyi inkişafını önləməkdir. Bu səbəblə müalicə yanaşması şəxsi yanaşma olaraq müəyyən edilir və tez-tez bir neçə yöntəmi əhatə edə bilər.

Gözlük Müalicəsi

Bəzi ezotropiya növləri, xüsusilə akomodativ ezotropiya, qırılma qüsurları ilə əlaqəlidir. Bu hallarda uygun gözlük istifadəsi, gözlərin içəri sürüşmə meylini azalda bilər və ya nəzarət altına ala bilər.

Qapama (Ambliyopi) Müalicəsi

Ezotropiya ilə birlikdə göz tənbəlliyi (ambliyopi) inkişaf etmişsə, qapama müalicəsi tətbiq edilə bilər. Bu yöntəmdə, daha yaxşı görən göz müəyyən müddət ərzində bağlanaraq zəif gözün işləməsi təşviq edilir.

Ortoptik (Göz İdmanı) Yanaşmaları

Bəzi xəstələrdə, aralıklı və yüngül sürüşmələrdə, iki gözün birlikdə işləmə qabiliyyətini dəstəkləməyə yönelik idmanlar müalicə planına əlavə edilə bilər. Bu tətbiqlər, hər ezotropiya halında uygun olmaya bilər və həkim qiymətləndirməsi ilə qərar verilir.

Ezotropiya Əməliyyatı

Ezotropiya əməliyyatı, göz əzələlərinin balanslaşdırılmasını hədəfləyən bir cərrahi girişimdir. Əməliyyatın məqsədi, gözlərin hizalanmasını təmin etmək və vizual uyğunluğu dəstəkləməkdir. Cərrahiyə qərarı; göz sürüşməsinin dərəcəsi, növü, əvvəlki müalicələrə verilən cavab və xəstənin yaşı kimi faktorlar nəzərə alınaraq verilə bilər. Əməliyyat tək başına bir müalicə ola biləcəyi kimi, gözlük və ya qapama müalicəsi ilə birlikdə də planlana bilər.

Tez-tez Verilən Suallar

Ezotropiya yalnız uşaqlarda mı görülür?

Ezotropiya ən sık uşaq dövründə görülsə də, yetkinlərdə də sonradan inkişaf edə bilər. Edinsəl ezotropiya olaraq adlandırılan bu vəziyyət, fərqli sağlamlıq problemləri ilə əlaqəli ola bilər.

Uşaqlarda göz sürüşməsi nə vaxt ciddiyə alınmalıdır?

Altıncı aydan sonra davam edən, daimi hala gələn və ya zamanla artan göz sürüşmələri qiymətləndirilməlidir. Eyni zamanda baş əymə, tək gözlə baxma və ya göz qapama kimi davranışlar da nəzərə alınmalıdır.

Ezotropiya ilə göz tənbəlliyi eyni şeydir?

Xeyir, ezotropiya bir göz sürüşməsi növüdür; göz tənbəlliyi isə görmə inkişafının yetərsiz olması durumunu ifadə edir. Ancaq ezotropiya, müalicə edilmədiyi zaman göz tənbəlliyinə yol aça bilər.

Ezotropiya öz-özünə düzələr mi?

Bəzi körpələrdə ilk aylarda görülən keçici göz sürüşmələri zamanla azala bilər. Ancaq 6-cı aydan sonra davam edən və ya getdikcə nəzərəçarpan hala gələn ezotropiya mütəxəssis bir həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.