Sinə qafesi deformiteləri, sinə divarını təşkil edən sümük və qığırdaq quruluşunun normal anatomik formasından fərqli inkişaf etməsi ilə yaranan struktur pozğunluqlardır. Bu vəziyyət, doğuşdan mövcud ola biləcəyi kimi böyümə və inkişaf prosesində zamanla da aydınlaşa bilər. Sinə qafesi forma pozğunluqları, bəzi hallarda tənəffüs qabiliyyəti, duruş və yaşam komfortu üzərində də təsirli ola bilər.
Sinə Qafesi Forma Pozğunluqları Nələrdir?
Sinə qafesi forma pozğunluqları, sinə divarını təşkil edən sümük və qığırdaq quruluşların normal anatomik inkişafdan fərqli gedişatı ilə inkişaf edən struktur deformitelərdir. Bu pozğunluqlar doğuşdan mövcud ola biləcəyi kimi, uşaqlıq və yeniyetməlik dövründəki böyümə proseslərində daha aydın hala gələ bilər. Sinə qafesi deformiteləri hər bir fərddə eyni qaydada irəliləmir; bəzi insanlarda yalnız estetik fərqlilik yaradır, bəzi hallarda isə tənəffüs funksiyaları, duruş və yaşam komfortu üzərində təsirlər müşahidə oluna bilər.
Dülgər Sinə (Pectus Excavatum)
Sinə sümüyünün içəri doğru çökməsi ilə xarakterizə edilən bu deformite, ən yaygın görülen sinə qafesi forma pozğunluqlarından biridir. Çöküntü yüngül ya da müəyyən ola bilər. İrəli hallarda ağciyər kapasitesində azalma, tez yorulma və fiziki fəaliyyət zamanı nəfəs darlığı kimi şikayətlər ortaya çıxa bilər.
Qüvercin Sinə (Pectus Carinatum)
Sinə sümüyünün irəli doğru çıxıntı yapması ilə ortaya çıxan bir deformitedir. Yeniyetməlik dövründə fərqlənə bilər. Tənəffüs funksiyalarını adətən ciddi səviyyədə tərzi etmir; ancaq duruş pozğunluqları və estetik narahatlıqlar ön planda ola bilər.
Asimmetrik Sinə Qafesi Deformiteləri
Sinə qafesinin sağ və sol tərəflərinin fərqli şəkildə inkişaf etməsi ilə ortaya çıxa bilər. Bu vəziyyət tək başına görülə biləcəyi kimi dülgər sinə və qüvercin sinə ilə birlikdə də rast gəlinə bilər. Asimetri dərəcəsinə bağlı olaraq duruş və əzələ-skelet sistemi problemləri inkişaf edə bilər.
Kombinə (Qarma) Sinə Qafesi Deformiteləri
Bəzi insanlarda sinə qafesinin bir bölümündə çöküntü, başqa bir bölümündə çıxıntı bir arada mövcud ola bilər. Bu tip deformitelər daha ətraflı dəyərləndirmə tələb edir və fərdi izləmə planı təşkil edilməsi önəmlidir.
Sinə Qafesindəki Deformiteler Niyə Meydana Gəlir?
Sinə qafesindəki deformitelər, sinə divarını təşkil edən sümük və qığırdaq quruluşların inkişaf prosesində normal anatomik düzənin xaricinə çıxması nəticəsində meydana gəlir. Deformiteler, genetik, inkişaf və ətraf faktorların bir araya gəlməsi ilə formalaşa bilər.
Sinə qafesi forma pozğunluqlarının yaranmasında təsirli ola biləcək əsas səbəblər bunlardır:
-
Doğuşdan gələn inkişaf fərqlilikləri:
Sinə qafesini təşkil edən qığırdaq və sümük toxunusun ana bətnindəki inkişafı sırasında normaldən fərqli bir forma alması, deformitelərın ən tez yaranan səbəblərindən biridir. Bu tip pozğunluqlar çox vaxt uşaqlıq çağında fərq edilir.
-
Genetik meyllilik:
Sinə qafesi deformiteləri bəzi ailələrdə daha tez müşahidə edilə bilər. Ailə tarixçəsi olan insanlarda, oxşar forma pozğunluqlarının ortaya çıxma ehtimalı arta bilər.
-
Bağ toxuması xəstəlikləri:
Bağ toxumasının elastik quruluşunu təsir edən bəzi xəstəliklərdə sinə qafesi sümükləri və qığırdaqları normaldan daha elastik və ya zəif ola bilər. Bu vəziyyət, sinə divarının forma dəyişməsinə meylli hala gəlməsinə səbəb ola bilər.
-
Sürətli böyümə və inkişaf dövrləri:
Yeniyetməlik dövründə yaşanan sürətli boy uzanması sırasında sümük və qığırdaq toxunular arasında uyğunlaşmanın pozulması, mövcud deformitelərin aydınlaşmasına səbəb ola bilər.
-
Duruş (postür) pozğunluqları:
Uzunmüddətli yanlış oturma və ayaq üstə durma alışqanlıqları, xüsusilə inkişaf çağındakı uşaqlarda sinə qafesi və onurğa quruluşunu mənfi təsir edərək deformitelərin ortaya çıxmasını təhrik edə bilər.
-
Əzələ-skelet sistemi balanssızlıqları:
Sinə, kürək və çiyin ətrafındakı əzələ qrupları arasındakı balanssızlıqlar, sinə qafesinin zamanla normal formasından uzaqlaşmasına səbəb ola bilər.
Sinə qafesindəki deformitelərin səbəblərinin düzgün şəkildə dəyərləndirilməsi, izləmə və müalicə planlanmasi baxımından önəmlidir. Bu səbəbdən deformitenin erkən dövrdə fərq edilməsi və fərdi xüsusiyyətlərə əsasən qiymətləndirmə aparılması, mümkün irəlilīmələrin qarşısını almağa kömək edə bilər.
Sinə Qafesi Deformiteləri Hansı Yaşlarda Fərq Edilir?
Sinə qafesi deformiteləri çox vaxt doğuşdan gələn struktur fərqliliklərə bağlı olaraq inkişaf etsə də, hər zaman erkən dövrdə aydın ola bilməz. Deformitənin tipi, dərəcəsi və insanın böyümə sürəti; bu forma pozğunluqlarının hansı yaşda fərq ediləcəyini birbaşa təsir edir. Bəzi hallarda sinə qafesi forma pozğunluqları körpəlik dövründə başa düşülür, bəzi insanlarda isə illər ərzində tədricən ortaya çıxa bilər.
Körpəlik və erkən uşaqlıq dövrü, sinə qafesi deformitelərinin ilk dəfə fərq edilə biləcək dövrlərindən biridir. Bu dövrdə sinə qafesindəki çöküntü ya da çıxıntılar yüngül səviyyədə ola bilər və çox vaxt rutin uşaq müayinələri zamanı diqqəti cəlb edir.
Məktəb çağı və yeniyetməlik dövrü, sinə qafesi deformitelərinin ən çox aydınlaşdığı dövrdür. Yeniyetmədə yaşanan sürətli boy uzanması və sümük inkişafı, mövcud forma pozğunluqlarının daha görünən hala gəlməsinə səbəb ola bilər. Bu prosesdə sinə qafesindəki çöküntü və ya çıxıntı arta bilər və estetik fərqindəlik də yüksəldiyi üçün ailələr və insanlar tərəfindən daha asan fərq edilir.
Yetkinlik dövründə isə sinə qafesi deformiteləri adətən estetik narahatlıqlar, duruş pozğunluqları və ya nəfəs ilə bağlı şikayətlər səbəbindən dəyərləndirilə bilər. Bəzi insanlarda uşaqlıq və yeniyetməlikdə yüngül problema gətirən deformitelər, yetkinlikdə daha aydın hala gələ bilir və ya günlük həyatı təsir etməyə başlaya bilər.
Sinə Qafesi Deformite Tanısı Necə Qoyulur?
Sinə qafesi deformitelərinin tanısı, ətraflı bir klinik dəyərləndirmə ilə qoyulur. Tanı prosesində deformitenin tipi, dərəcəsi və insanın günlük həyatı üzərindəki potensial təsirləri birlikdə nəzərə alınır. Bu dəyərləndirmə, həm uşaqlıq, həm də böyüklər yaş qrupunda eyni əsas addımlarla irəliləyir.
İlk mərhələdə ətraflı fiziki müayinə aparılır. Həkim, sinə qafesinin ümumi quruluşunu, simmetriyasını və sinə sümüyünün pozisiyasını dəyərləndirir. Sinə divarındakı çöküntü və ya çıxıntının dərəcəsi, çiyin və kürək duruşu ilə birlikdə nəzərdən keçirilir. Eyni zamanda nəfəs alıb vermə əsnasında sinə qafesinin hərəkətliliyi müşahidə olunacaq.
Fiziki müayinənin ardından lazım gəldikdə görüntüləmə üsulları istifadə edilə bilər. Bu araşdırmalar, sinə qafesinin sümük və qığırdaq quruluşunun daha ətraflı dəyərləndirilməsinə kömək edər və deformitenin ölçüsünün dəqiqləşdirilməsini təmin edər.
Bəzi hallarda deformitenin tənəffüs sistemi üzərindəki təsirini yoxlamaq məqsədilə tənəffüs funksiyası testləri planlaşdırıla bilər. Bu testlər, ağciyər qabiliyyəti və tənəffüs performansı haqqında obyektiv bilgilər təqdim edir.
Tanı prosesinin digər önəmli addımı, insanın şikayətlərinin və hekayəsinin dəyərləndirilməsidir. Deformitenin nə zamandan fərq edildiyi, zamanla irəliləyib-irəliləmədiyi və günlük həyatı necə təsir etdiyi ətraflı şəkildə müzakirə edilir. Uşaqlarda böyümə və inkişaf prosesləri də tanı dəyərləndirməsinə daxil edilir.
Sinə Qafesi Deformitelerde Müalicə Necə Aparılır?
Sinə qafesi deformitelərində müalicə yanaşması; deformitenin tipi, dərəcəsi, fərdin yaşı və mövcud şikayətlər nəzərə alınaraq planlaşdırılır. Hər sinə qafesi forma pozğunluğu üçün eyni müalicə üsulu tətbiq olunmaz. Bəzi deformitelər yalnız nizamlı izləmə tələb edərkən, bəzi hallada daha əhatəli yanaşmalar gündəmə gələ bilər. Müalicənin əsas məqsədi; deformitenin irəliləmisini izləmək, mümkün funksional təsirləri dəyərləndirmək və fərdin yaşam komfortunu qorumaqdır.
İzləmə və müşahidə, yüngül dərəcəli deformitelerde tez-tez seçilən bir yanaşmadır. Bu üsuldə fərd nizamlı aralarla müayinə edilir və sinə qafesindəki struktur dəyişikliklər izlənir.
Məşq və duruş (postür) dəstəkləri, müalicə prosesinın əsas bir hissəsi ola bilər. Sinə, kürək və çiyin əzələlərini gücləndirmək üçün hazırlanmış məşqlər; duruş pozğunluqlarının azaldılmasına və sinə qafesinin daha balanslı görünməsinə dəstək ola bilər.
Ortez və ya korset tətbiqləri, xüsusilə qüvercin sinə kimi bəzi deformite növlərində seçilə bilər. Böyümə çağındaki fərdlərdə, uyğun xəstələrdə sinə divarına xarici tətbiq olunan kontrollü təzyiq ilə forma pozğunluğunun irəliləməsi məhdudlaşdırıla bilər.
Cərrahi metodlar, daha irəli dərəcədə deformitesi olan və funksional ya da müəyyən estetik təsirlənmə yaşayan insanlarda dəyərləndirilə bilər. Cərrahi yanaşma hər bir xəstə üçün lazım deyil və yalnız uyğun müəyyən edilmiş hallada ətraflı dəyərləndirmə sonrası planlaşdırılır. Cərrahi qərar prosesi, deformitenin tənəffüs sistemi üzərindəki təsirləri və fərdin ümumi vəziyyəti nəzərdən keçirilərək dəyərləndirilir.
Tez-Tez Verilən Suallar
Sinə qafesi forma pozğunluqları öz-özünə düzələrmi?
Yüngül gedişli bəzi deformitelər böyümə prosesində aydınlaşmadan qala bilər. Lakin çoğu sinə qafesi deformiteləri öz-özündən tamamilə düzəlməz və nizamlı izləmə tələb edir.
Dülgər sinə nəfəs darlığına səbəb olar mı?
Dülgər sinə çoğu insanda simptom verməz. İrəli dərəcəli hallarda isə ağciyər kapsitesini təsir edərək effor sırasında nəfəs darlığı və tez yorulma hissinə səbəb ola bilər.
Sinə qafesi deformiteləri hər yaşda müalicə oluna bilərmi?
Müalicə seçimləri yaşa görə fərqlilik göstərə bilər. Uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə bəzi üsullar daha təsirli ola bilərkən, yetkinlikdə də uyğun dəyərləndirmə ilə fərqli yanaşmalar planlaşdırıla bilər.
Sinə qafesi deformitesi duruş pozğunluğuna səbəb olar mı?
Sinə qafesindeki forma pozğunluqları çiyinlərin irəli düşməsi və kürəyin yuvarlaqlaşması kimi duruş problemlərinə müşayiət edə bilər. Bu vəziyyət zamanla əzələ-skelet sistemi şikayətlərinə səbəb ola bilər.
