Uşaqlarda pitozis, üst göz qapağının normal anatomik səviyyəsindən daha aşağıda yerləşməsi ilə ortaya çıxan bir vəziyyətdir. Uşaqlarda göz qapağı aşağı düşməsi yalnız estetik bir problem olaraq qiymətləndirilməməlidir. Xüsusilə körpəlik və uşaqlıq dövründə görmə inkişafı davam etdiyi üçün pitozis, bəzi hallarda görmə funksiyasını təsir edə biləcək nəticələrə səbəb ola bilər. Göz qapağının göz bəbəyini qismən və ya tamamilə örtməsi halında, dəqiq görmə məhdudlana bilər və bu vəziyyət uzun müddətdə görmə inkişafına mənfi təsir göstərə bilər.
Uşaqlarda pitozis, üst göz qapağını qaldıran əzələnin kifayət qədər işləməməsi və ya sinir ötürməsinin pozulması nəticəsində ortaya çıxa bilər. Uşaqlarda pitozis tək gözdə və ya hər iki gözdə də müşahidə edilə bilər. Bəzi uşaqlarda qapaq aşağı düşməsi yüngül səviyyədə olsa da, bəzi hallarda göz bəbəyini örtəcək qədər müəyyən ola bilər.
Göz qapağının normaldan aşağıda olması; uşağın görmə sahəsini daralda bilər, baş pozisiyasında dəyişikliklərə səbəb ola bilər və uzun müddətdə görmə inkişafını təsir edə bilər.
Uşaqlarda göz qapağı aşağı düşməsi (pitozis), üst göz qapağını qaldıran əzələnin və ya bu əzələyə impuls ötürən sinir strukturlarının normal funksiyasını yerinə yetirə bilməməsi nəticəsində ortaya çıxa bilər. Bu vəziyyət doğumdan etibarən mövcud ola biləcəyi kimi, uşaqlıq dövründə sonradan da inkişaf edə bilər. Səbəbin düzgün müəyyən edilməsi, izlənəcək kontrol və müalicə prosesinin planlaşdırılması baxımından vacibdir.
Uşaqlarda göz qapağı aşağı düşməsinə səbəb ola bilən əsas səbəblər bunlardır:
Doğuşdan (konjenital) səbəblər:
Üst göz qapağını qaldıran əzələnin (levator əzələ) doğuşdan kifayət qədər inkişaf etməməsi nəticəsində inkişaf edə bilər. Doğuşdan pitozis tək gözdə və ya hər iki gözdə də müşahidə edilə bilər.
Əzələ və sinir ötürülməsinə bağlı səbəblər:
Göz qapağı əzələsinə impuls ötürən sinirlərdə ötürmə pozuntuları, qapaq hərəkətinin kifayət etməməsinə səbəb ola bilər. Bu vəziyyət bəzi nevroloji xəstəliklərlə də əlaqəli ola bilər.
Travmaya bağlı səbəblər:
Göz ətrafına alınan yaralanmalar, cərrahi müdaxilələr və ya qəzalar sonrası göz qapağı əzələsi və ya sinirləri təsirlənə bilər. Bu halda qazanılmış pitozis inkişaf edə bilər.
Göz qapağına aid struktur problemlər:
Göz qapağında inkişaf edən kütlələr, ödem və ya toxuma ağırlaşmaları qapağın aşağı doğru sarkmasına səbəb ola bilər.
Sistemik və əzələ xəstəlikləri:
Nadir hallarda inkişaf edə bilən əzələ xəstəlikləri və ümumi sağlamlıq problemləri də uşaqlarda göz qapağının aşağı düşməsinə səbəb ola bilər.
Pitozis doğumdan etibarən mövcudsa, ilk aylarda daha dəqiq hala gələ bilər. Pitozisin fərqinə varılması çox zaman valideyn müşahidələrinə əsaslanır. Buna görə də bəzi fiziki və davranış əlamətlərinin diqqətlə izlənməsi vacibdir.
Körpələrdə və uşaqlarda pitozisi düşündürə biləcək əsas əlamətlər bunlardır:
Üst göz qapağının göz bəbəyini örtməsi.
Gözlər arasında müəyyən asimetri.
Başını daim arxaya doğru qaldırması.
Tək gözün daha kiçik və ya daha qapalı görünməsi.
İşığa baxarkən çətinlik və ya gözlərini qısmağa çalışma.
Fotolarda göz qapaqlarının eyni görünməməsi.
Uşaqlarda pitozis, qapağın dərəcəsinə və göz bəbəyini nə dərəcədə örtməsinə görə görməyə təsir edə bilər. Xüsusilə uşaqlıq çağında görmə sistemi inkişafını davam etdirdiyi üçün, pitozisin yalnız estetik bir vəziyyət olaraq qiymətləndirilməməsi gərəkir.
Üst göz qapağı göz bəbəyini örtərsə, gözdən keçən işıq miqdarı azalabilir və dəqiq təsvir beyinə ötürülə bilməz. Bu vəziyyət uzun müddət davam edərsə, görmə inkişafı mənfi təsirlənə bilər.
Uşaqlarda pitozisin görmə üzərindəki mümkün təsirləri bunlardır:
Görmə xəttinin bağlanması
Göz tənbəlliyi (ambliopi) riski
Baş və duruş pozisiyasında dəyişiklik
Dərinlik algısında pozulma
Körpələrdə və uşaqlarda pitozis müalicəsi müəyyən edilərkən pitozisin dərəcəsi, göz bəbəyini nə dərəcədə örtməsi, görmə inkişafı üzərindəki təsiri və uşağın yaşı birlikdə qiymətləndirilir. Məqsəd yalnız göz qapağının görkəmini yaxşılaşdırmaq deyil, görmə inkişafını qorumaq və mümkün daimi problemlərin qarşısını almaqdır.
Göz qapağı aşağı düşməsi yüngül səviyyədədirsə və göz bəbəyini örtmürsə, görmə adətən təsirlənməz. Bu cür hallarda müntəzəm aralıqlarla nəzarət yetərli ola bilər. Lakin göz qapağı görmə xəttini qismən və ya tamamilə örtərsə, erkən müdaxilə gündəmə gələ bilər.
Körpəlik və erkən uşaqlıq dövründə görmə sistemi sürətlə inkişaf edir. Pitozis səbəbindən gözdən keçən vizual stimulların azalması, göz tənbəlliyi (ambliopi) inkişaf riskini artıra bilər. Bu riskin mövcud olduğu hallarda müalicə planı daha yaxından izlənir və lazım gəldikdə cərrahiyyə variantları nəzərdən keçirilir.
Müalicə vaxtı uşağın yaşı və sağlamlıq vəziyyəti nəzərə alınaraq müəyyən edilir. Hər pitozis vəziyyətində dərhal əməliyyat lazım deyil. Bəzi körpələrdə müəyyən bir müddət izlənilərək görmə inkişafı izlənilə bilər.
Körpələrdə pitozis müalicəsi və uşaqlarda pitozis əməliyyatı adətən görməni təhdid edən hallarda planlanır. Əməliyyat qərarı qapaq əzələsinin funksiyası, pitozisin şiddəti və görmə üzərindəki təsirlər nəzərə alınaraq verilə bilər. Cərrahiyyə müdaxiləsinin məqsədi, göz qapağını daha funksional bir vəziyyətə gətirərək görmə xəttini açmaqdır.
Bəli, üst göz qapağı göz bəbəyini örtürsə və bu vəziyyət uzun müddət davam edirsə, göz tənbəlliyi inkişaf riski artar. Bu səbəbdən erkən diaqnoz və izləmə önəmlidir.
Uşaqlarda pitozis əlamətləri başını arxaya doğru qaldıraraq baxmağa çalışması və ya gözlər arasında müəyyən bir asimetri ilə müşahidə edilə bilər. Bəzi uşaqlarda bu vəziyyət görmə inkişafını təsir edə bildiyi üçün erkən dövrdə qiymətləndirilməsi vacibdir.
Uşaqlarda pitozis əməliyyatı, üst göz qapağını qaldıran əzələnin funksiyasına və qapaq aşağı düşməsinin dərəcəsinə görə planlanır. Əməliyyat adətən uşaqlarda ümumi anesteziya altında aparılır və məqsəd, göz qapağını görmə xəttini örtməyəcək, funksional bir vəziyyətə gətirməkdir. Əməliyyat sonrası prosesdə sağalma və görmə inkişafı müntəzəm nəzarətlərlə izlənir.
Əməliyyat yaşı sabit deyil. Görmə xəttini örtən və göz tənbəlliyi riski yaradan hallarda daha erkən yaşda cərrahi müdaxilə gündəmə gələ bilər. Hər uşaq üçün fərdi qiymətləndirmə edilir.
