Histamin, bədəndə təbii olaraq olan, immun sistemi, həzm sistemi və sinir sistemi üzərində təsirli olan bioloji bir maddədir. Normal şərtlərdə immun reaksiyalarını tənzimləyən histamin, allergik reaksiyalar zamanı da rol oynaya bilər. Lakin bəzi insanlarda histaminin bədəndə həddindən artıq toplanması, histamin intoleransı adlanan bir vəziyyəti yarada bilər. Bu vəziyyət, bədənin histamini kifayət qədər parçalaya bilməməsi səbəbilə meydana çıxır və allergiyaya bənzər əlamətlərlə özünü göstərir.
Histamin Nədir?
Histamin, insan bədənində təbii olaraq olan və bir çox bioloji prosesdə rol oynayan kimyəvi bir birləşmədir. Bədəndə histamin, immun hüceyrələr tərəfindən yaradılır və saxlanır.
Histaminin əsas vəzifəsi, bədəni xarici maddələrə, mikroblara və ya allerjenlərə qarşı qorumaq və immun cavabını başlatmaqdır. Bir allerjen və ya infeksiya ilə qarşılaşıldığında isə histamin sürətlə ifraz edilir; bu da damarların genişlənməsinə, qan axışının artmasına və immun hüceyrələrinin hədəf bölgəyə çatmasına kömək edə bilər.
Müdafiə mexanizmi bəzən həddindən artıq və ya nəzarətsiz şəkildə çalışdığında, bədəndə müxtəlif reaksiyalar meydana çıxa bilər. Burun axıntısı, göz qaşınması, dəridə qızarma, mədə bulantısı və ya baş ağrısı kimi əlamətlər, bədəndə çox böyük miqdarda histamin olduqda meydana çıxa bilər.
Histamin Nəyə Yarayar?
Histamin, bədəndə bir çox fərqli sistemin işləməsində rol alan çox yönlü bir bioloji vasitəçidir. Əsas vəzifəsi, immun sisteminin müdafiə reaksiyasını tənzimləmək və fizioloji tarazlığı qorumaqdır. Histamin, neyrotransmitter olaraq bədəndən gələn mesajları beyinə daşıyan vəzifəyə də malikdir.
Bədənin bir çox bölgəsində H1 (histamin reseptorları) mövcuddur. H1 reseptorları bədəndə fərqli allergik reaksiyalara səbəb ola bilər.
Allergik reaksiyalar xaricində isə H1 reseptorları bu vəziyyətləri tənzimləyə bilər:
-
Yuxu dövrü
-
Qida qəbulı
-
Bədən istilik səviyyəsi
-
Yaddaş
Histamin İntoleransı Nədir?
Histamin intoleransı, bədənin alınan histamin miqdarını kifayət qədər parçalaya bilməməsi nəticəsində ortaya çıxır. Xalq arasında histamin allergiyası kimi bilinsə də bu əslində allergik bir xəstəlik deyil, metabolik bir disbalansdır.
Bədən qidalarla və ya təbii yolla yaranan histamini xüsusi enzimlər ilə parçalaya bilər. Bu prosesin ən əhəmiyyətli hissəsi isə Diamin Oksidaz (DAO) adı verilən enzimdir. DAO enziminin qeyri-kafi çalışması və ya histamin yükü çox olduğunda, qanda histamin miqdarı artar. Bu da allergik reaksiyaya bənzər bir çox əlamətə yol aça bilər.
Histamin İntoleransı Əlamətləri Nələrdir?
Histamin intoleransı əlamətləri adətən bir neçə saatda inkişaf edir və fərqli orqan sistemlərini təsir edə bilər. Əlamətlərin şiddəti insandan insana fərqlilik göstərir; bəzən yüngül qızartı və baş ağrısı kimi keçici əlamətlər müşahidə olunarkən, bəzi hallarda mədə və tənəffüs sistemi şikayətləri daha aydın şəkildə ola bilər.
-
Baş ağrısı və miqren hücumları
-
Diqqət dağınıqlığı
-
Yuxusuzluq və hədsiz yorğunluq hissi
-
Anksiyete və narahatlıq
-
Burun tıxanıqlığı, axıntı və hapşırma
-
Boğazda qaşınma və qıcıqlanma hissi
-
Nəfəs darlığı, öskürək və sinə sıxılması
-
Mədə bulantısı
-
Qarın ağrısı
-
İştahasızlıq
-
Təzyiq düşməsi və ya ani təzyiq dəyişiklikləri
-
Qaşınma, ürtiker və ya döküntü
Histamin İntoleransı Niyə Baş Verir?
Normal şərtlərdə qidalarla qəbul edilən və ya bədəndə təbii olaraq yaradılan histamin, Diamin Oksidaz (DAO) və Histamin-N-Metiltransferaz (HNMT) adlanan iki enzim tərəfindən parçalara ayrılaraq təsirsiz hala gətirilir. Lakin bu enzimlərin aktivliyi azaldığında və ya histamin alımı bədənin tolere edə biləcəyi miqdarı aşdığında qanda histamin yığılması baş verə bilər. Bu disbalans, allergiyaya bənzər amma immun sistemdən asılı olmayan əlamətlərlə meydana çıxır.
Histamin intoleransına yol açan ən geniş yayılmış səbəblər:
DAO (Diamin Oksidaz) Enzim Çatışmazlığı
Histamin intoleransının səbəbi DAO enziminin qeyri-kafiliyi və ya funksiya pozğunluğudur. Bu enzim, bağırsaq mukozasında yaradılır və qidalarla qəbul edilən histaminin parçalara ayrılmasından məsuldur.
DAO aktivliyinin azalmasına səbəb ola biləcək hallar:
-
Genetik meyl
-
Uzun müddətli antibiotik və ya dərman istifadəsi
-
Yetərsiz qidalanma
Bu vəziyyət, histaminin qanda yığılmasına və simptomların şiddətlənməsinə səbəb ola bilər.
Histamin Tərkibi Yüksək Qidaların Həddindən Artıq İstifadəsi
Bəzi qidalar birbaşa histamin, bəziləri isə histamin ifrazını artırır. Həddindən artıq istifadə edildiklərində histamin miqdarı artır və bədən bunu balanslaya bilmir:
-
Fermentə məhsullar (pendir, turşu, şərab, pivə, kefir)
-
İşlənmiş ətlər (sucuk, salam, pastırma)
-
Balıq növləri (ton balığı, uskumru, sardalya)
-
Pomidor, ispanaq, badımcan, avokado
-
Çikolata, sirkə, soya sousu, qabıqlı dəniz məhsulları
Dərmanların DAO Enzimi Üzərindəki Təsiri
Bəzi dərmanlar, DAO enziminin fəaliyyətini basqılayaraq histamin metabolizmasını yavaşlada bilər.
-
Antidepressanlar
-
Ağrı kəsici və antienflamatuvarlar
-
Təzyiq dərmanları
-
Antihistaminiklər
-
Antibiotiklər
Bağırsaq Florasındaki Disbalans
Histaminin əhəmiyyətli bir hissəsi bağırsaqlarda işlənir. Bağırsaq mikrobiyasının pozulması, histaminin parçalamasını çətinləşdirir.
-
Probiotik balansının pozulması
-
İnfeksiyalar və ya xroniki iltihab
-
Uzun müddətli yanlış qidalanma alışqanlıqları bu prosesi mənfi təsir edə bilər.
Alkoqol və Stres Faktorları
Alkoqol, DAO enziminin fəaliyyətini basqılar və histaminin qandan çıxarılmasını yavaşlada bilər. Stres, bədəndə kortizol tarazlığını dəyişdirərək histamin ifrazını artıra bilər. Bu iki faktor bir yerdə olduğunda histamin intoleransı əlamətləri aydınlaşır; üz qızartısı, baş ağrısı və mədə narahatlıqları müşahidə edilə bilər.
Hormonal Disbalanslar
Qadınlarda östrojen səviyyəsinin yüksək olduğu dövrlərdə histamin aktivliyi artır.
Bu səbəbdən menstrual dövr öncəsi, hamiləlikdə və ya doğum kontrol həbini istifadəsi zamanı simptomlar daha özünü aydın şəkildə büruzə edə bilər. Östrojenin DAO enzimi üzərində basqılayıcı təsiri, histamin yığılmasını asanlaşdıra bilər.
Histamin İhtiva Edən Qidalar Hansılardır?
Histamin, bəzi qidalarda təbii olaraq olur, bəzi qidalar isə bədəndə histamin ifrazını artıra bilər. Bu səbəbdən histamin intoleransı olan şəxslərin qidalanma planında hansı qidaların histamin baxımından zəngin olduğunu bilməsi vacibdir.
Histamin tərkibi; qidanın təzəliyi, işlənmə şəkli, saxlama şərtləri və fermentasiya müddətinə görə dəyişir. Uzun müddət saxlanmış və ya fermentasiya edilmiş qidaların histamin nisbəti yüksəkdir.
Histamin Tərkibli Yüksək və İstifadə Edilməməsi Lazım olan Qidalar
-
Olgunlaşdırılmış pendir növləri
-
İşlənmiş ət məhsulları
-
Ton balığı, uskumru, sardalya, ringa balığı, xamsa
-
Fermentasiya edilmiş qidalar
-
Alkoqollu içkilər
-
Pomidor, badımcan, avokado
-
Çikolata, kakao, kofe, enerji içkiləri
-
Sitrus
-
Qabıqlı dəniz məhsulları
-
Qoz-fındıq, qaval, kaju
-
Uzun müddət saxlanmış və ya isidilib yenidən istifadə edilən yeməklər
Az Histaminli İstifadə Edilə Bilən Qidalar
-
Təzə bişmiş ət
-
Təzə balıq
-
Yumurta
-
Düyü, kinoa, yulaf
-
Balqabaq, kök, brokoli, kahı, qıyar, yaşıl lobya
-
Alma, armud, qarpız, yemiş, maviçəyər
-
Zeytun yağı, hind qozu yağı
-
Papatya, rooibos, zəncəfil çayı
Histamin İntoleransı Necə Müalicə Edilir?
Histamin intoleransının müalicəsində əsas məqsəd, bədəndəki histamin yükünü azaltmaq və histamini parçalayan Diamin Oksidaz (DAO) enziminin təsirini artırmaqdır. Daimi bir müalicə üsulu olmasa da, uyğun qidalanma rejimi və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə əlamətlər böyük ölçüdə idarə oluna bilər.
Müalicənin ilk addımı, az histaminli qidalanmadır. Fermentasiya edilmiş, işlənmiş və ya uzun müddət saxlanılmış qidalardan uzaq durulmalı; təzə hazırlanmış ət, tərəvəz və meyvələrə üstünlük verilməlidir. Bəzi hallarda həkim tövsiyəsi ilə istifadə edilən DAO əlavələri, qidaların histamininin parçalanmasına kömək edər.
Bağırsaq florasının vəziyyəti də müalicə prosesində əhəmiyyətlidir. Lifli qidalar, probiyotik dəstəklər və kifayət qədər su istifadəsi bağırsaq sağlamlığını qoruyaraq histamin tarazlığına töhfə verir.
Uyğun pəhriz, həyat tərzi tənzimlənməsi və həkim nəzarətində aparılan dəstəkləyici müalicələrlə histamin intoleransı əlamətləri yüngülləşdirilə bilər və həyat keyfiyyəti önəmli ölçüdə yaxşılaşdırıla bilər.
Tez-tez Verilən Suallar
Histamin allergiyası nədir?
Histamin allergiyası olaraq bilinən vəziyyət əslində histamin intoleransıdır. Allergiyada immun sistemi maddəyə qarşı həddindən artıq reaksiya verir, intolerans histamin bədəndə yığılaraq allergiyaya bənzər əlamətlər əmələ gətirir. Bu səbəbdən histamin intoleransı, allergiya deyil, enzim çatışmazlığı ilə əlaqəli bir vəziyyətdir.
Histamin intoleransı testi necə edilir?
Diaqnoz üçün DAO enzimi dərəcəsini və qanda histamin miqdarını ölçən testlər tətbiq edilə bilər. Eliminasiya pəhrizi ilə də histamin tərkibli qidaların istifadəsi məhdudlaşdırılaraq əlamətlər müşahidə edilə bilər. Lazım olduğunda allergiya testləri ilə də ayırıcı diaqnoz aparıla bilər.
Histamin intoleransı müalicə edilə bilərmi?
Az histaminli pəhriz, stresin idarə edilməsi, DAO əlavələri və bağırsaq sağlamlığının dəstəklənməsi ilə əlamətlər azaldıla bilər.
Histamin intoleransı kimlərdə daha çox görülür?
Qadınlarda, xüsusilə hormonal dəyişiklik dövrlərində; həzm sistemi xəstəlikləri və ya bağırsaq florası pozulmuş şəxslərdə daha çox görülə bilər.
