Qida Zəhərlənmələrində İlk Yardım Necə Edilir?

Qida zəhərlənmələri, uyğun şəraitdə saxlanılmayan və ya kifayət qədər bişirilməyən qidaların istehlakı nəticəsində ortaya çıxan və hər yaşdan insanı təsir edə bilən bir sağlamlıq problemidir. Hava temperaturu, gigiyena qaydalarına əməl olunmayan açıq büfələr, paket servisləri və küçə ləzzətləri bakteriyaların çoxalması üçün əlverişli şərait yarada bilər. Bu səbəblə cəmiyyətdə sadə bir mədə narahatlığı olaraq düşünülən qida zəhərlənmələri sürətli müdaxilə tələb edən və ciddi maye itkisinə yol açan bir vəziyyətə çevrilə bilər.

Qida Zəhərlənməsi Nədir?

Qida zəhərlənməsi; bakteriya, virus, parazit və ya toksin tərkibində olan qidaların istehlakı nəticəsində inkişaf edən, çox zaman ani başlayan həzm sistemi pozuntusudur. Tez-tez qarşılaşılan mənbələr arasında gigiyena qaydalarının pozulduğu mətbəxlər, uyğun temperaturda saxlanılmayan ət və toyuq məhsulları, açıqda satılan qidalar və son istifadə tarixi keçmiş qidalar yer alır. İmmunitet sistemi zəif olan şəxslər, körpələr, uşaqlar və yaşlılar bu vəziyyətdən daha çox təsirlənə bilərlər.

Qida Zəhərlənməsi Necə Anlaşılır?

Qida zəhərlənməsi, istehlak edilən qidadan qısa müddət sonra özünü göstərə bilər. Əsasən 30 dəqiqə ilə 48 saat arasında əlamətlər başlaya bilər. Əlamətlərin tam olaraq nə zaman başladığı, istehlak edilən qidanın tərkibinə görə dəyişə bilər. Bakterial bir yoluxma, qusma və ishal kimi daha şiddətli əlamətlərə səbəb ola bilirsə, viral səbəblər daha yüngül keçən bağırsaq narahatlıqları ilə özünü göstərə bilər.

Qida Zəhərlənməsi Əlamətləri Nələrdir?

Qida zəhərlənməsinin ilk əlamətləri həzm sistemi üzərindən ortaya çıxa bilər. Xəstələr, qəfil başlayan mədə bulantısı və qusma şikayətləri ilə mütəxəssisə müraciət edə bilərlər. Bu vəziyyətə zamanla bağırsaq hərəkətlərində artım, qarın bölgəsində tez-tez təkrarlanan spazmlar və ümumi bir halsızlıq hissi də əlavə oluna bilər. Bəzi mikroorqanizmlərlə bağlı infeksiyalarda hərarət yüksəlməsi və titrəmə kimi sistemik təsirlər görülə bilər.

Qida zəhərlənməsində tez-tez qarşılaşılan əlamətlər bunlardır:

• Qəfil başlayan mədə bulantısı və qusma

• Sulu və ya tez-tez ishal

• Spazm tərzi qarın ağrısı

• Hərarət və titrəmə

• İştahsızlıq və halsızlıq

• Başgicəllənmə

Əlamətlər şiddətləndikdə vücutta nəzərə çarpan maye itkisinin göstəriciləri ortaya çıxa bilər. Ağız quruluğu, sidik miqdarında nəzərə çarpan azalma, ürək döyüntüsü və halsızlıqda artış kimi əlamətlər dehidrasiyanın başladığını göstərir və risk qrupundakı şəxslərdə (uşaqlar, yaşlılar, hamilələr) vəziyyət sürətlə irəliləyə bilər.

Qida Zəhərlənmələrində İlk Yardım Necə Edilir?

Qida zəhərlənməsi düşünülən hallarda atılacaq ilk addımlar, xəstəliyin gedişatını və sağalma prosesini birbaşa təsir edir. Burada məqsəd; maye itkisinin qarşısını almaq, əlamətlərin ağırlaşmasını əngəlləmək və lazım gəldikdə düzgün zamanında tibbi yardım almaqdır.

İlk 1 saatda diqqət edilməli olan nöqtələr bunlardır:

• Aşırı maye itkisinin qarşısını almaq: Qusma və ishal başladığında vücut maye itirməyə başlaya bilər. Bu səbəblə su, duz balansını təmin edən elektrolit içkiləri və yüngül şorbalar kiçik qurtumlarla istehlak edilməlidir.

• Mədəni çətinləşdirəcək qidalardan çəkinmək: İlk bir neçə saatda bərk qidalardan uzaq durmaq bağırsaqların toparlanmasına kömək edə bilər.

• Dincəlmək: Vücudun infeksiya ilə mübarizə apara bilməsi üçün enerji lazımdır.

• Qusmaq üçün məcbur etməmək: Qusma öz-özünə meydana gələn təbii bir müdafiə mexanizmasıdır, məcbur edilməsi mədəni qıcıqlandıra bilər.

Evdə Tətbiq Edilə Biləcək Dəstəkləyici Yöntemlər Nələrdir?

Qida zəhərlənməsi əlamətləri yüngül keçirirsə, evdə tətbiq ediləcək bəzi üsullar prosesi rahatlaşdıra bilər. Məqsəd, həm itirilmiş mayeni bərpa etmək, həm də həzm sisteminin toparlanmasını dəstəkləməkdir.

Dəstəkləyici təkliflər bunlardır:

• İlk saatlardan sonra probiyotik tərkibli qidaların seçilməsi bağırsaq florasını gücləndirə bilər.

• Yağlı, qızardılmış və ədviyyatlı qidalardan bir müddət uzaq durulmalıdır.

• Banan, düyü, kartof püresi, sadə makaron kimi yüngül qidalar tolere edilirsə, kiçik porsiyalar ilə istehlak edilə bilər.

• Ağrı kəsici və ya temperaturu aşağı salan dərmanlar istifadə olunurkan mütəxəssis həkim tövsiyəsi alınmalıdır, bəzi dərmanlar mədəni qıcıqlandıra bilər.

Qida Zəhərlənməsində Tibbi Dəstək Qəbul Edilməli Olan Hallar Nələrdir?

Qida zəhərlənmələrinin böyük əksəriyyəti evdə maye dəstəyi və istirahət ilə bərpa edilə bilər; lakin bəzi hallarda vəziyyət sürətlə ağırlaşa bilər və infeksiya vücudun öz-özünə tənzimləyə bilməyəcəyi bir hala gələ bilər.

Bakterial mənşəli qida zəhərlənmələrində itirilən maye və mineral miqdarı qısa müddətdə ciddi bir səviyyəyə çata bilər, bu da həm dehidrasiya həm də dövriyyə problemləri baxımından risk yarada bilər. Bu səbəblə bəzi əlamətlər, gözləyək keçər yanaşması ilə idarə ediləcək şikayətlər deyil.

Aşağıda göstərilən xəbərdarlıq əlamətləri ortaya çıxdıqda gecikmədən bir səhiyyə müəssisəsinə müraciət edilməlidir:

• İshalın 24–48 saatdan uzun davam etməsi

• Qanlı nəcis

• Yüksək hərarətin düşməməsi

• Şiddətli qarın ağrısı

• Qusmanın dayanmaması

• Sidik miqdarında nəzərə çarpan azalma

Əlamətlər, vücudun infeksiyanı öz-özünə idarə edə bilmədiyini və irəliləyən saatlarda xəstənin maye itkisilə bağlı çox daha ciddi fəsadlar inkişaf etdirə biləcəyini göstərir.

Qida Zəhərlənməsi Nə Vaxt Keçər?

Qida zəhərlənməsi əksər hallarda 24–72 saat ərzində yüngülləşə bilər. Lakin sağalma müddəti, infeksiyanın səbəbinə və şəxsin sağlamlıq vəziyyətinə görə dəyişə bilər. İmmunitet sistemi güclü olan şəxslər daha sürətli bərpa oluna bilər, maye itkisinin erkən kompensasiya edilmədiyi hallarda isə əlamətlər daha uzun davam edə bilər. Şikayətlər 3 gündən artıq davam edirsə və ya sağalma əsnasında yenidən pisləşmə baş verirsə, tibbi qiymətləndirmə zəruridir.

Qida Zəhərlənməsinin Qarşısının Alınmasının Yolları Nələrdir?

Qida zəhərlənmələrini tamamilə əngəlləmək mümkün olmasa da, alına biləcək sadə tədbirlər riskin böyük ölçüdə azalmasını təmin edə bilər.

• Ət, toyuq, balıq və süd məhsullarının uyğun temperaturda saxlanılması

• Açıq büfe və küçə qidalarında gigiyena tələblərinin sorğulanması

• Çiy qida və bişmiş qidaların fərqli yerlərdə saxlanması

• Mətbəx avadanlıqlarında kross bulaşmanın qarşısının alınması

• Əl gigiyenasına diqqətin yetirilməsi

• Son istifadə tarixi keçmiş məhsulların istehlak edilməməsi

Çox Verilən Suallar

Qida zəhərlənməsi neçə saat sonra məlum olur?

Qida zəhərlənməsinin əlamətləri istehlak edilən qidadan 30 dəqiqə ilə 48 saat sonra ortaya çıxa bilər. Bu müddət, qidada olan mikroorqanizmanın növünə və şəxsin immunitet vəziyyətinə görə dəyişə bilər.

Qida zəhərlənməsi evdə keçərmi?

Yüngül hallarda kifayət qədər maye alınması, istirahət və uyğun qidalanma ilə evdə bərpa edilə bilər. Lakin yüksək hərarət, qanlı ishal, dayanmayan qusma və ya 48 saatdan uzun çəkən şikayətlərdə mütləq mütəxəssis həkimə müraciət edilməlidir.

Qida zəhərlənməsi nə vaxt keçər?

Yüngül qida zəhərlənmələri adətən 24–72 saat ərzində yaxşılaşır. Lakin bakterial infeksiyalarda sağalma müddəti daha uzun ola bilər və maye dəstəyinin yetərsiz olduğu hallarda əlamətlər ağır ola bilər.

Qida zəhərlənməsi körpələrdə necə bilinir?

Körpələrdə qida zəhərlənməsi çox zaman ani başlayan qusma, iştahsızlıq, narahatlıq və tez-tez defekasiya ilə bilinər. Körpələr maye itkisinin qarşısında çox daha həssas olduğuna görə ağız quruluğu, gözyaşı azalması, dəridə solğunluq və ya bezin normaldan az islanması kimi dehidrasiya əlamətləri sürətlə meydana gələ bilər.