Bədən kütləsi indeksi (BKİ), insanın çəkisinin boyuna görə qiymətləndirilməsini təmin edən bir ölçümdür. Bədən kütləsi indeksi hesablanması, şəxsin çəkisi ilə boyunun kvadratı arasındakı əlaqəyə əsaslanır və sağlamlıq baxımından ümumi bir qiymətləndirmə imkanı verir. Bədən kütləsi indeksi neçə olmalıdır, bədən kütləsi indeksi necə hesablanır, yaşa görə bədən kütləsi indeksi və uşaq bədən kütləsi indeksi kimi mövzular isə fərdi fərqliliklər göstərə bilər. BKİ nəticələri ümumi bir fikir verməklə yanaşı, tək başına kifayət etmir və şəxsin ümumi sağlamlıq durumu ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir.
Bədən Kütləsi İndeksi (BKİ) Nədir?
Bədən Kütləsi İndeksi, insanın bədən ağırlığının boy uzunluğunun kvadratına bölünməsi nəticəsində hesablanan bir ölçüdür. Hesablanma, şəxsin çəkisinin boyuna görə ideal aralıqda olub-olmadığını qiymətləndirmək üçün istifadə olunur və Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) piylənmə təsnifatına əsas yaradır.
BKİ hesablanması, şəxsin ümumi sağlamlıq vəziyyətini dəyərləndirmək və mümkün piylənmə riskini təyin etmək üçün istifadə olunur. Tək başına kifayət edən bir ölçü deyil. BKİ, bədəndəki yağ nisbətini və yağ dağılımını birbaşa göstərmir.
Bədən Kütləsi İndeksi Necə Hesablanır?
Bədən kütləsi indeksi (BKİ), ağırlığın boyun kvadratına bölünməsi ilə hesablanan bir ölçüdür. BKİ hesablanma formulu piylənmə riski haqqında təxmini bir dəyər verə bilər.
- BKİ hesablanma formulu:
BKİ hesablanma formulu: Boy Kilo İndeksi (BKİ) = Kilo/boy² şəklindədir.
60 kilo və 1,65 metr boyunda bir şəxsin BKİ-si bu şəkildə hesablanır:
60 ÷ (1,65 x 1,65) = 22,0
- Uşaqlar bədən kütləsi indeksi hesablanma:
Uşaq bədən kütləsi indeksi hesablanması üçün cinsiyyəti, boyu, kilosu və yaşı kimi məlumatlara ehtiyac duyulur. Uşağın boy kilo indeksini tapmaq üçün kilo / (boy x boy) formulu istifadə edilə bilər.
Bədən Kütləsi İndeksi Neçə Olmalıdır?
Bədən kütləsi indeksi (BKİ), şəxsin kilo ilə boyunun kvadratı üzərindən hesablanaraq bədəndəki yağ nisbəti haqqında ümumi bir fikir verə bilən ölçüdür. Lakin tək başına yaxşı – pis qiymətləndirməsi etmək doğru deyil. Çünki hər bir şəxsin yaş, cinsiyyət, əzələ kütləsi, yağ dağılımı, yaşam tərzi və genetik xüsusiyyətləri fərqlidir.
Ümumi qəbul edilən aralıqlar bunlardır:
-
18,5-dən aşağı (zəiflik): Bu qrupdakı şəxslərdə immun sistem zəifliyi, vitamin-mineral çatışmazlıqları və sümük əriməsi (ostoporoz) riski arta bilər. Böyümə dövründəki uşaqlar və gənc yetkinlərdə yaxından izlənməlidir.
-
18,5 – 24,9 (normal aralıq): Sağlam qəbul edilən aralıqdır. Bu qrupdakı şəxslərin balanslı qidalanma və mütəmadi fiziki aktivlik ilə çəkilərini qorumaqları tövsiyə olunur.
-
25 – 29,9 (artıq çəki): Artıq çəki, irəliləyən dövrdə diabet, hipertoniya və ürək-damar xəstəlikləri riskini artıra bilər. Bu qrupdakı şəxslərdə yaşam tərzi dəyişiklikləri xüsusilə mühümdür.
-
30 və yuxarı (piylənmə): Piylənmə, bir çox xroniki xəstəlik baxımından risk faktorudur. Çəki artımı; oynaqların sağlamlığı, tənəffüs funksiyaları, yatma nizamı və metabolik balans üzərində mənfi təsirlərə yol aça bilər.
Yaşa Görə Bədən Kütləsi İndeksi Necə Olmalıdır?
Yetkin şəxslərdə BKİ ölçümü sabit kriteriyalarla edilərkən, uşaqlar və yaşlı şəxslərdə fərqliliklər ola bilər.
Uşaq və yeniyetmələr: BKİ, yaş və cinsiyyətə görə böyümə əyriləri nəzərə alınaraq qiymətləndirilə bilər. Eyni yaşda iki uşağın BKİ-si eyni olsa belə inkişaf sürətləri fərqli ola bilər.
İrəli yaşlar: İrəli yaşlarda əzələ kütləsi azalarkən yağ nisbətində artış görülə bilər. Bu səbəbdən BKİ-nin yanında bel çevrəsi ölçümü və əzələ sıxlığı kimi parametrlər də göz önündə tutulur.
Bədən Kütləsi İndeksi Niyə Əhəmiyyətlidir?
Bədən kütləsi indeksi (BKİ), sağlam bir həyat sürdürmək və mümkün riskləri erkən aşkar edə bilmək üçün yol göstərən bir ölçüdür. Tək başına diaqnoz qoydurucu olmasa da, şəxsin çəkisi ilə boyu arasındaki tarazlığı göstərərək sağlamlıq baxımından önəmli ipucları verir.
Yüksək BKİ dəyərləri, piylənmə riskini ortaya qoya bilər. Piylənmə isə ürək-damar xəstəlikləri, hipertoniya, tip 2 diabet və oynaqlarda problemlər kimi bir çox xroniki rahatsızlıqlarla birbaşa əlaqəlidir.
BKİ-nin çox az olması da sağlamlıq baxımından risklidir. Bu vəziyyət, yetersiz qidalanma, vitamin-mineral çatışmazlıqları, qanazlığı və sümük əriməsi kimi problemlərə zəmin hazırlaya bilər.
BKİ-nin izlənməsi, şəxslərin sağlam qidalanma və mütəmadi idman vərdişləri inkişaf etdirməsi üçün yol göstərə bilər. Öz BKİ dəyərini bilmək, çəki kontrolu və yaşam tərzi dəyişikliklərini planlamaq baxımından əhəmiyyətlidir.
BKİ nəticələri, sağlamlıq peşəkarları üçün də ümumi bir fikir verir. Lakin tək başına kifayət etmir. Bel çevrəsi ölçümü, əzələ kütləsi, yağ nisbəti və metabolik dəyərlərlə birlikdə qiymətləndirildikdə daha doğru nəticələr əldə edilir.
Çox verilən suallar
Yaşa görə bədən kütləsi indeksi dəyişir mi?
Bəli. Gənc yaşlarda daha aşağı BKİ aralıqları sağlam qəbul edildikdə, yaş irəlilədikcə əzələ itkisi və metabolizm dəyişiklikləri səbəbindən ideal aralık bir az yüksəlir.
Uşaqlarda bədən kütləsi indeksi necə qiymətləndirilir?
Uşaqlarda BKİ, yaş və cinsiyyətə görə hazırlanan böyümə əyriləri üzərindən qiymətləndirilir. Yetkinlərdə istifadə olunan sabit aralıqlar uşaqlar üçün uyğun deyil. Mütəmadi pediatrik müayinələrlə BKİ-nin sağlam sərhədlər içində olub-olmadığı izlənməlidir.
BKİ tək başına sağlamlıq göstəricisidirmi?
Xeyr. BKİ yalnız boy-çəki əlaqəsini göstərən ümumi bir ölçüdür. Əzələ kütləsi, yağ nisbəti, bel çevrəsi və ümumi sağlamlıq durumu da ön planda tutulmalıdır.
BKİ dəyəri yüksək çıxarsa nə edilə bilər?
Sağlam qidalanma və mütəmadi fiziki aktivlikə yönəlmək faydalı ola bilər. Lakin qalıcı nəticə üçün bir həkim qiymətləndirməsi edilməsi, şəxsi tövsiyələr alınması önəmlidir.
