Kırıq ürək sindromu, tibbi adı ilə Takotsubo kardiomiyopatiyası, adətən intensiv emosional və ya fiziki stressdən sonra ortaya çıxan və ürək əzələsinin müvəqqəti zəifləməsi ilə xarakterizə olunan bir vəziyyətdir. Əlamətləri çox zaman infarktla oxşarlıq göstərə bilər. Xüsusilə sinə ağrısı, nəfəs darlığı və çarpıntı kimi şikayətlər müxtəlif ürək xəstəlikləri ilə qarışdırıldığı üçün erkən qiymətləndirmə vacibdir. Lakin bu sindrom, yaranma mexanizmi və altında yatan səbəblər baxımından infarktdan fərqlənir. Uyğun diaqnoz və izləmə prosesi sayəsində əksər xəstələrdə ürək funksiyaları zamanla yenidən normala qayıda bilər.
Kırıq Ürək Sindromu Nədir?
Kırıq ürək sindromu, ürək əzələsinin müəyyən bir hissəsinin müvəqqəti olaraq normal yığılma gücünü itirməsi ilə yaranan bir ürək xəstəliyidir. Cəmiyyətdə çox vaxt emosional travmalarla əlaqələndirilsə də, təkcə emosional stress bu sindroma səbəb olmaz. Ciddi bir xəstəlik keçirmək, cərrahi əməliyyat prosesi və ya intensiv fiziki gərginlik kimi vəziyyətlər də sindromu tətikləyə bilər. Xüsusilə stress zamanı ifraz olunan hormonların ürək əzələsi üzərindəki təsirlərinin, bu prosesdə mühüm rol oynadığı düşünülür.
Kırıq Ürək Sindromunun Əlamətləri Nələrdir?
Adətən qəfil başlayan əlamətlərlə ortaya çıxır. Bu əlamətlər çox zaman infarktla oxşar xüsusiyyətlər daşıdığı üçün ilk anda ayırd etmək çətin ola bilər. Buna görə şikayətlərin diqqətlə qiymətləndirilməsi önəm daşıyır.
Ən çox rast gəlinən əlamətlər bunlardır:
-
Sinə ağrısı (çox zaman təzyiq və ya sıxılma hissi şəklində)
-
Nəfəs darlığı
-
Çarpıntı hissi
-
Halsızlıq və yorğunluq
-
Baş gicəllənməsi
Bəzi şəxslərdə bu əlamətlərə əlavə olaraq tərləmə, ürəkbulanma və ya qəfil bir narahatlıq hissi də qoşula bilər.
Xüsusilə qəfil inkişaf edən sinə ağrısı, nəfəs darlığı və ya huşunu itirmə hissi kimi əlamətlər təcili qiymətləndirmə tələb edə biləcək xəstəliklərlə əlaqəli ola bilər. Buna görə əlamətlər ortaya çıxdıqda tibbi qiymətləndirmə gecikdirilməməlidir.
Kırıq Ürək Sindromu Niyə Yaranır?
Sindromun yaranmasında əsas amilin, sinir sisteminin stimullaşması ilə bədəndə baş verən qəfil və həddindən artıq adrenalin artımı olduğu düşünülür. Bu artım, ürək əzələsi hüceyrələrinə birbaşa təsir edərək, ürəyin yığılma qaydasını müvəqqəti poza bilər. Bədəndə bu hormonal reaksiyanı başladan tətikləyicilər bunlardır:
Emosional Tətikləyicilər
Sindromun ən çox bildirilən tətikləyiciləri arasında intensiv emosional hadisələr yer alır:
-
Yaxın birinin ölümü və ya xəstələnməsi
-
Gözlənilməz pis xəbərlər
-
Şiddətli qorxu, panika və ya qəzəb
-
Təbii fəlakət, qəza kimi travmatik hadisələr
-
Uzunmüddətli emosional təzyiq və xroniki stress
Fiziki Tətikləyicilər
Yalnız emosional deyil, fiziki stress vəziyyətləri də sindromu başlada bilər:
-
Ağır cərrahi müdaxilələr və reanimasiya (intensiv terapiya) prosesləri
-
Tənəffüs çatışmazlığı, sepsis kimi kəskin tibbi vəziyyətlər
-
Ciddi xəsarətlər
-
Nevroloji hadisələr (insult, epileptik tutma)
-
Həddindən artıq fiziki efor
Kırıq Ürək Sindromu İnfarxtdırmı?
Kırıq ürək sindromu və infarkt oxşar əlamətlərlə ortaya çıxa bilsə də, eyni vəziyyət deyil.
İnfarktda çox vaxt ürəyi qidalandıran damarlarda tıxanma söz mövzusu ikən, kırıq ürək sindromunda adətən bu tip damar tıxanmasına rast gəlinməyə bilər. Buna baxmayaraq, yalnız əlamətlərə əsaslanaraq fərqləndirmə aparmaq mümkün deyil. Hər iki vəziyyəti bir-birindən ayırmaq üçün tibbi müayinələr tələb olunur.
Kırıq Ürək Sindromu Nə Qədər Davam Edir?
Sindrom çox zaman müvəqqəti gedişə malikdir. Ürək funksiyalarının bir neçə gün ilə bir neçə həftə ərzində normala döndüyü müşahidə olunur; tam sağalma isə adətən bir neçə ay ərzində baş verə bilər. Lakin bu müddət, şəxsin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə, tətikləyici amilə və görülən yardıma görə dəyişkənlik göstərir. Nadir hallarda ağırlaşmalar inkişaf edə bildiyindən prosesin mütəxəssis nəzarətində izlənməsi önəm daşıyır.
Kırıq Ürək Sindromu Kimlərdə Görülür?
Hər yaş qrupunda görülə bilsə də, bəzi şəxslərdə daha çox rast gəlindiyi məlumdur. Aparılan müşahidələr, xüsusilə menopauzadan sonrakı qadınlarda bu vəziyyətin daha geniş yayıldığını göstərir. Daha çox rast gəlindiyi qruplar arasında:
-
Orta yaş və yuxarı şəxslər
-
Qadınlar (xüsusilə menopauzadan sonra)
-
İntensiv stress altında yaşayan şəxslər
Bu fərqin hormonal dəyişikliklər və stressə cavab reaksiyasındakı fərdi xüsusiyyətlərlə əlaqəli ola biləcəyi nəzərdən qaçırılmamalıdır. Bununla belə, kırıq ürək sindromu yalnız müəyyən bir qrupa məxsus deyil. Hər bir insan, intensiv stress altında oxşar vəziyyətlə qarşılaşa bilər. Buna görə risk qrupunda olmasa belə, əlamətlərin ciddiyə alınması vacibdir.
Kırıq Ürək Sindromunun Diaqnozu Necə Qoyulur?
Diaqnoz qoya bilmək üçün diqqətli və mərhələli qiymətləndirmə aparılır. Bu prosesdə əsas məqsəd, infarkt kimi təcili müdaxilə tələb edən vəziyyətlərin istisna edilməsidir. Diaqnoz prosesində adətən aşağıdakı üsullardan istifadə olunur:
-
Elektrokardioqrafiya (EKQ): Ürəyin elektrik aktivliyini qeyd edərək ritm pozğunluqlarını ölçür. Başlanğıc qiymətləndirməsində ilk müraciət edilən üsullardan biridir.
-
Qan analizləri: Ürək əzələsinə xas fermentlərin (troponin kimi) ölçülməsi ilə ürək hüceyrə zədələnməsinin varlığı və dərəcəsi qiymətləndirilir.
-
Exokardioqrafiya: Ultrasəs üsulu ilə ürəyin yığılma hərəkətləri və regional divar hərəkətləri görüntülənir.
-
Koronar angioqrafiya: Zəruri hesab edilən hallarda ürək damarları birbaşa görüntülənərək tıxanma olub-olmadığı araşdırılır. Kırıq ürək sindromunda damarlarda əhəmiyyətli darlıq aşkar olunmaması, diaqnozu dəstəkləyən əsas tapıntılardan biridir.
Bu qiymətləndirmələr sayəsində ürəyin quruluşu və funksiyası ətraflı şəkildə incələnir. Əldə olunan məlumatlara əsasən, damarlarda nəzərə çarpan tıxanma olmamasına baxmayaraq, ürək əzələsinin bir hissəsində müvəqqəti təsirlənmə olduğu görülə bilər. Buna görə diaqnoz prosesi yalnız əlamətlərə deyil, aparılan müayinələrin birlikdə qiymətləndirilməsinə əsaslanır.
Kırıq Ürək Sindromu Necə Müalicə Olunur?
Kırıq ürək sindromu çox zaman müvəqqəti bir vəziyyətdir və uyğun izləmə ilə zamanla yaxşılaşma müşahidə oluna bilər. Lakin hər bir fərdin vəziyyəti fərqli olduğundan, müalicə prosesi şəxsə görə dəyişir. Müalicə yanaşmasında adətən:
-
Dincəlmə və stressin azaldılması: Ürəyin yükünü yüngülləşdirmək və sağalma prosesini dəstəkləmək baxımından əsas addımdır.
-
Dərman müalicəsi: Ürək funksiyalarını dəstəkləməyə, ritm pozğunluqlarının qarşısını almağa və ya qan təzyiqini tənzimləməyə yönəlik dərmanlar zəruri görüldükdə tətbiq oluna bilər. Hansı dərmanların istifadə olunacağı, xəstənin klinik vəziyyətinə görə mütəxəssis həkim tərəfindən müəyyən edilir.
-
Stressin idarə olunması: Sindromun tətikləyici amilləri ilə mübarizə apara bilmək və mümkün təkrarlanmaların qarşısını almağa yönəlik dəstək, müalicənin vacib bir hissəsi kimi qiymətləndirilir.
-
Müntəzəm izləmə: Ürək funksiyalarının sağalma prosesinin izlənməsi üçün müəyyən intervallarla nəzarət müayinələri planlaşdırılır.
Müalicə prosesi, xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyəti, əlamətlərin şiddəti və aparılan qiymətləndirmələrə əsasən mütəxəssis həkim tərəfindən planlaşdırılır. Buna görə hər bir xəstə üçün fərdi yanaşma tətbiq edilməlidir.
Qırıq Ürək Sindromunda Nə Zaman Təcili Yardıma Müraciət Etmək Lazımdır?
Bəzi simptomlar təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edə bilər. Xüsusilə şikayətlərin qəfil başlaması, qısa müddətdə şiddətlənməsi və ya gündəlik həyatı nəzərəçarpacaq dərəcədə təsirləməsi halında tibbi yardım alınmalıdır.
Aşağıdakı hallarda təcili tibbi qiymətləndirmə tövsiyə olunur:
-
Qəfil başlayan və ya şiddətli sinə ağrısı
-
Nəfəs darlığı
-
Huşunu itirmə və ya huşunu itirəcək kimi hiss etmə
-
Güclü ürək döyüntüsü hissi
-
Soyuq tərləmə ilə müşayiət olunan narahatlıq hissi
Simptomların səbəbi yalnız şikayətlərə əsasən müəyyən edilə bilməyəcəyi üçün qiymətləndirmənin səhiyyə mütəxəssisləri tərəfindən aparılması vacibdir.
Tez-tez Verilən Suallar
Kırıq ürək sindromu həqiqi bir xəstəlikdir?
Bəli, kırıq ürək sindromu tibbi olaraq təsvir edilmiş bir vəziyyətdir və ürək əzələsində müvəqqəti dəyişikliklərlə seyr edir.
İnfarktla fərqi nədir?
Kırıq ürək sindromu və infarkt oxşar əlamətlər göstərsə də fərqlidir. İnfarktda çox vaxt ürəyi qidalandıran damarlarda tıxanma söz mövzusu ikən, kırıq ürək sindromunda adətən belə bir damar tıxanması görülmür. Dəqiq fərqləndirmə üçün həkim qiymətləndirməsi və zəruri müayinələr lazımdır.
Kırıq ürək sindromu qalıcı zədələnmə buraxırmı?
Kırıq ürək sindromu çox hallarda müvəqqəti gedişə malik bir vəziyyətdir və ürək əzələsindəki dəyişikliklər zamanla geriləyə bilər. Bir çox şəxsdə ürək funksiyaları həftələr və ya aylar ərzində normala qayıda bilər. Lakin sağalma müddəti insandan insana fərqlənir.
Kırıq ürək sindromu təkrarlana bilərmi?
Kırıq ürək sindromu bəzi şəxslərdə təkrar görülə bilər, lakin bu, hər xəstədə ortaya çıxmır. Buna görə müntəzəm izləmə prosesi və stressin idarə olunması vacibdir. Oxşar əlamətlərin yenidən inkişafı halında tibbi qiymətləndirmə tövsiyə olunur.
